Türkiye’de organize gıda perakendesinin son 30 yılda geçirdiği dönüşüm, Türk zincirlerini mağaza sayısı bakımından dünyanın en büyük oyuncuları arasına taşıdı. BİM, A101 ve ŞOK’un küresel ölçekte en fazla mağazaya sahip süpermarket markaları arasında bulunmasını değerlendiren Retail Türkiye Dergisi Editörü Cengiz Çambel, söz konusu büyümenin arkasında Türkiye’deki ekonomik koşulların ve indirim marketlerinin yayılma modelinin bulunduğunu söyledi.
Çambel, Türkiye’de indirim marketlerinin büyümesinin 1990’lı yılların ortalarına kadar uzandığını belirterek, “BİM, A101 ve ŞOK, Türkiye’de organize perakendenin yeni filizlenmeye başladığı 1990’lı yılların ortasından itibaren mağaza açmaya başladılar. Türkiye’de perakende yasasının olmaması nedeniyle ülkenin tüm il, ilçe ve mahallelerinde mağaza açarak büyümelerini sürdürdüler. Türkiye’de yaşanan kriz yılları da bu büyümenin lokomotifi oldu. Düşen alım gücü nedeniyle discount zincirleri çok hızlı büyüdü” dedi.
AVRUPA’DAKİ MODEL TÜRKİYE’DEN FARKLI GELİŞTİ
Avrupa’daki indirim marketleri ile Türkiye’deki zincirlerin gelişim süreçlerinin farklı olduğuna dikkat çeken Çambel, Almanya merkezli Aldi ve Lidl örneklerini verdi.
Çambel, “Aldi ve Lidl, Almanya’da İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra yapılanmaya başladılar. Savaş sonrasında ülkede yaşanan ekonomik kriz de bu büyümede etkili oldu. Almanya’da perakende yasasının bulunması nedeniyle 70 yılı aşan sürede Türkiye’deki discount marketler kadar mağaza açamadılar” diye konuştu.
Türkiye’de oluşan yüksek mağaza yoğunluğunun yabancı perakende zincirlerinin pazara bakışını da değiştirdiğini savunan Çambel, “Türkiye’deki yüksek mağaza yoğunluğu yabancı gıda zincirlerinin Türkiye’ye olan ilgisini azalttı. Türkiye’ye gelenler de rekabet nedeniyle geri döndüler” ifadelerini kullandı.
“BİM’İN BAŞARISI ÜNİVERSİTELERDE DERS KONUSU OLABİLİR”
BİM’in 14 binin üzerindeki mağaza sayısıyla dünyanın en büyük perakende zincirleri arasına girmesini ayrıca değerlendiren Çambel, şirketin oluşturduğu modelin uluslararası ölçekte incelenebilecek nitelikte olduğunu söyledi.
“BİM’in başarısı dünyada üniversitelerde ders konusu olabilecek nitelikte” diyen Çambel, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Kurucusu Aziz Zapsu çok sağlam temeller attı. Aldi’nin kurallarını birebir uyguladı ve bu süreçte taviz vermedi. Market markalı ürünlerindeki kalite satışlara çok olumlu yansıdı. Her bir markası fenomen oldu. Daha sonraki yöneticiler de bu kurallardan vazgeçmediler. Başarı böyle adım adım geldi. Halka açılarak daha da güçlendi. Fas ve Mısır’da mağazalar açtı.”
“MAĞAZA SAYISI TEK BAŞINA BAŞARI DEĞİL”
Perakende sektöründe mağaza sayısının büyüklüğünün şirketlerin başarısını tek başına göstermediğini vurgulayan Çambel, geçmiş yıllarda hızlı büyüdüğü halde faaliyetlerini sürdüremeyen zincirleri hatırlattı.
Çambel, “Mağaza sayısındaki büyüklük tek başına başarının göstergesi değil. Bugüne gelene kadar çok sayıda güçlü perakende zinciri kepenk indirdi, mağazalarını birer birer elden çıkardı. Konya’da Adese, Ankara’da Makromarket gibi zincirler mağaza sayılarının çokluğuna rağmen ayakta kalamadı” dedi.
Türkiye’nin nüfus yapısının geçmişte yabancı perakende şirketlerinin ilgisini çektiğini belirten Çambel, yerli zincirlerin güçlü rekabet yapısının yabancı markaların pazarda kalmasını zorlaştırdığını söyledi.
“Geçmişte genç nüfusun fazla olması nedeniyle Türkiye’ye yurt dışından birçok zincir geldi. Booker, SPAR, Real, Continent, Prisunic gibi gıda zincirleri ile ABD’li teknoloji devi Best Buy gibi zincirler ülkemize gelseler de yerli perakendecilerin güçlü yapıları karşısında tutunamayıp Türkiye’den ayrıldılar” ifadelerini kullandı.
Retail Türkiye Dergisi Editörü Cengiz Çambel
“LİDL TÜRKİYE’YE GELMEZ”
Son dönemde sosyal medyada Alman indirim marketi Lidl’ın Türkiye pazarına girebileceği yönündeki tartışmaları da değerlendiren Çambel, mevcut rekabet yapısı nedeniyle böyle bir yatırım ihtimalini düşük gördüğünü belirtti.
Çambel, “Son günlerde sosyal medyada Alman perakende devi Lidl’ın Türkiye’ye geleceğine ilişkin tartışmalar var. BİM, A101 ve ŞOK’un çok güçlü yapılarının bulunduğu Türkiye’ye Lidl asla gelmez, gelmek istemez. Rekabet bile edemez” dedi.
ENFLASYON İNDİRİM MARKETLERİNİN BÜYÜMESİNİ HIZLANDIRDI
Türkiye’de indirim marketlerinin hızlı büyümesinde ekonomik krizler, enflasyon ve tüketicinin fiyat hassasiyetinin önemli rol oynadığına dikkat çeken Çamlıbel, Almanya’daki Aldi örneği ile Türkiye arasında benzerlik bulunduğunu söyledi.
Çambel, “Almanya’da savaş sonrasında kurulan Aldi’nin başarısının altında düşen ekonomik güç vardı. Market markalı ürünlerin kalitesi ve düşük fiyatları başarıyı artırdı. Türkiye’de de kriz yılları indirim marketlerinin büyümesine neden oldu. İndirim perakendeciliği, enflasyon ve fiyat hassasiyetine bu nedenle çok duyarlı” diye konuştu.
“İNDİRİM PERAKENDESİ DOYGUNLUĞA ULAŞTI”
BİM, A101 ve ŞOK’un toplam mağaza sayısının 38 bini aşmasının ardından Türkiye’de yeni mağaza yatırımları için ne kadar alan kaldığını değerlendiren Çambel, indirim marketleri açısından pazarın önemli ölçüde doygunluğa ulaştığını söyledi.
“İndirim perakendeciliği kanımca doygunluğa ulaştı” diyen Çambel, “Türkiye’nin tüm il, ilçe ve mahallelerine kadar girerek mağaza açtılar. Hatta köylerde bile mağaza açanlar var. Ancak indirim mağazaları dışında büyük metrekareli mağazacılık için hâlâ fırsatlar bulunuyor” ifadelerini kullandı.
“TÜRK GIDA PERAKENDESİNDEN DÜNYA MARKASI ÇIKMAZ”
Türkiye’de büyüme alanının daralmasının Türk zincirlerini yurt dışına yöneltip yöneltmeyeceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Çambel, Türk gıda perakendecilerinin uluslararası pazarlara açılma konusunda temkinli hareket ettiğini söyledi.
Çambel, “Gıda perakendecilerimiz yurt dışına açılmakta ürkek davranıyorlar. Bunda bazı etkenler de var. İçki ve domuz eti ürünleri bunlardan bazıları. Sadece BİM, Fas ve Mısır’da büyüme sergiliyor. Başka ülkeler için de yatırım planlaması yapıyor olabilir. Ancak bu anlamda Türk gıda perakendecisinden bir dünya markası çıkmaz” değerlendirmesinde bulundu.
REKABETİN YENİ ALANI E-TİCARET VE ÖZEL MARKALI ÜRÜNLER
Önümüzdeki dönemde perakendede rekabetin yalnızca mağaza sayısıyla sürdürülemeyeceğini vurgulayan Çambel, şirketlerin mağaza verimliliğini, dijital kanalları ve özel markalı ürünlerini daha fazla öne çıkarması gerektiğine işaret etti.
Çambel, “Perakendecilerin mağaza sayılarının çoğalması güçlü bir gösterge olabilir ancak onları tek başına pazarın kazananı yapmaz. Zaman zaman perakendeciler de verimsiz mağazalarını kapatıyorlar” dedi.
Sektörde yeni dönemin belirleyici unsurlarına dikkat çeken Çamlıbel, “E-ticaret, market markalı ürünlerin düşük fiyatları ve kalitesi pazarda başarıyı belirleyecek unsurların başında geliyor. Pazarda e-ticaret firmalarının gıda perakendecileriyle yaptıkları iş birlikleri de önemli rol oynayacak” ifadelerini kullandı.
