Sıfır Atık Vakfı tarafından “Gelecek İçin Sıfır Atık – Ortak Akıl Platformu” kapsamında düzenlenen Türkiye Plastik Atık Çalıştayı tamamlandı. 31 Ağustos-1 Eylül tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilen çalıştayda kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri bir araya geldi. İki gün süren toplantılarda plastik kirliliği yalnızca atık yönetimi açısından değil, üretimden tüketime, ürün tasarımından geri dönüşüme, insan sağlığından ekonomik dönüşüme kadar geniş bir çerçevede değerlendirildi.
Türkiye’nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde ev sahipliği yapacağı COP31 öncesinde gerçekleştirilen çalıştayda ortaya çıkan önerilerin, Türkiye’nin iklim eylemi ve döngüsel ekonomi politikalarına katkı sağlaması amaçlandı. Çalıştayın kapanışında İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal, Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş ile İstanbul Valisi Davut Gül değerlendirmelerde bulundu.
PLASTİK KRİZİNE ORTAK ÇÖZÜM ARANDI
Çalıştayın ardından elde edilen sonuçların uygulamaya geçirilmesi için 17 bakanlıkla birlikte çalışma yürütüleceğini belirten Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, farklı kurumların iki gün boyunca kendi uzmanlık alanlarından sürece katkı sağladığını söyledi.
Adana, Mersin, Muğla ve Antalya’da çalıştay öncesinde koordinasyon toplantıları gerçekleştirildiğini hatırlatan Ağırbaş, plastik atık sorunlarının yerel ölçekte de değerlendirmeye alındığını ifade etti.
Ağırbaş, “Türkiye’nin her ilinin, her sektörünün plastik meselesi farklı ama çözüm ortak” diyerek, çalıştaydan çıkan sonuçların eylem planına dönüştürülmesini hedeflediklerini söyledi. Yerel uygulamalar ile ulusal politikaların birlikte yürütülmesi gerektiğine dikkat çeken Ağırbaş, sonuçların kamu kurumları ve farklı bölgelerde takip edileceğini kaydetti.
GERİ DÖNÜŞÜMDE KATMA DEĞER VURGUSU
İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal ise plastik sektörünün dönüşümünde yalnızca sorunların tespit edilmesinin yeterli olmadığını, uygulama modellerinin de ortaya konulması gerektiğini belirtti.
Türkiye’nin plastik üretimi ve geri dönüşüm alanındaki kapasitesine dikkat çeken Mandal, “Avrupa’da ikinci ülkeyiz üretim noktasında. Geri dönüşüm noktasında yine ikinci ülkeyiz ama katma değerde daha geriden geliyoruz” dedi.
Mandal, dönüşüm sürecinde teknoloji şirketlerinin yanı sıra hizmet sektörünün de değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
İstanbul Valisi Davut Gül de çalıştayın kamu, özel sektör, akademi ve sivil toplum kuruluşlarını aynı zeminde buluşturduğunu belirterek, ortaya çıkan sonuçların COP31 sürecine taşınacağını söyledi. Gül, çalıştaydan çıkan somut önerilerin bundan sonraki dönemde politika yapıcılara iletileceğini kaydetti.
15 TEMATİK MASADA PLASTİK DÖNGÜSÜ ELE ALINDI
İstanbul Teknik Üniversitesi Sıfır Atık Enstitüsü akademik koordinasyonunda oluşturulan dört ana tematik blok altında toplam 15 çalışma masası kuruldu. Masalarda plastik üretimi ve tasarımından tüketim ve atık yönetimine, insan sağlığından finansmana ve dijital dönüşüme kadar plastik döngüsünün farklı aşamaları değerlendirildi.
Çalışma sonuçlarına göre Türkiye’nin birincil hammaddeye olan dışa bağımlılığının azaltılması için ikincil hammadde kullanımının artırılması, kaynağında ayrı toplama sistemlerinin geliştirilmesi ve ileri geri dönüşüm teknolojilerinin yaygınlaştırılması öncelikli alanlar arasında yer aldı.
Plastik sanayisinin yeşil dönüşümünde ise Avrupa Birliği mevzuatına uyum, izlenebilirlik, test ve sertifikasyon altyapısının güçlendirilmesi ile teknoloji, finansman ve nitelikli insan kaynağının birlikte desteklenmesi gerektiği vurgulandı.
TEK KULLANIMLIK PLASTİKLER İÇİN KADEMELİ DÖNÜŞÜM
Çalıştayda tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasına yönelik dönüşümün kademeli bir takvim ve finansman modeliyle yürütülmesi önerildi. Kaynağında ayrı toplamanın güçlendirilmesi, kayıt dışılığın azaltılması ve lisanslı geri dönüşüm işletmelerinin desteklenmesi de öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
Turizm sektöründe yeniden dolum ve yeniden kullanım sistemlerinin yaygınlaştırılması gerektiğine dikkat çekilirken, plastiklerin denizlere ve doğal ekosistemlere ulaşmasının önlenmesi için eğitim ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi önerildi.
MİKROPLASTİKLERE KARŞI AR-GE ÇAĞRISI
Çalıştayın önemli gündemlerinden birini de mikro ve nanoplastiklerin insan sağlığı üzerindeki etkileri oluşturdu. Bu alanda ortak ölçüm ve analiz yöntemlerinin geliştirilmesi, laboratuvar kapasitesinin artırılması ve maruziyetin azaltılmasına yönelik Ar-Ge çalışmalarının desteklenmesi gerektiği belirtildi.
Plastik sektörünün dönüşümü için yeşil finansman modellerinin geliştirilmesi, teşviklerin ortak bir yol haritası doğrultusunda koordine edilmesi ve 2027-2031 dönemini kapsayan çok paydaşlı bir dönüşüm mekanizması kurulması da masalardan çıkan öneriler arasında yer aldı.
PLASTİK ATIKLAR YAPAY ZEKÂ İLE İZLENECEK
Dijital dönüşüm başlığında plastik atık verilerinin ortak standartlarla toplanması ve kurumlar arasında entegre edilmesi gerektiği belirtildi. Atıkların kaynağından nihai işleme aşamasına kadar dijital teknolojiler ve yapay zekâ destekli sistemlerle takip edilmesi önerildi.
2053 Türkiye Plastik Vizyonu kapsamında ise Türkiye’nin Avrupa, Balkanlar, Orta Doğu ve Orta Asya’ya teknoloji, bilgi ve deneyim aktarabilen bölgesel bir döngüsel plastik merkezi haline gelmesi hedefi ortaya konuldu. Bu kapsamda Ulusal Plastik Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanması ve sanayinin dönüşüm kapasitesinin güçlendirilmesi önerildi.
SONUÇLAR EYLEM PLANLARINA DÖNÜŞTÜRÜLECEK
Çalıştayın ardından hazırlanacak Plastik Döngüsü Sonuç Raporu’nun önümüzdeki günlerde kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor. Çalıştayda ortaya çıkan önerilerin ilgili kurumların görev alanlarına göre sınıflandırılarak bakanlık bazlı politika ve değerlendirme raporlarına dönüştürülmesi de hedefleniyor.
Çalıştay çıktılarıyla plastik kirliliğinde öncelikli sorunların belirlenmesi, uygulanabilir politika seçeneklerinin geliştirilmesi, kurumlar arası iş birliğinin güçlendirilmesi ve 2053 Türkiye Plastik Vizyonu doğrultusunda somut uygulamaların hayata geçirilmesi amaçlanıyor.
