Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), olumsuz hava koşulları, Karadeniz ve Orta Doğu’daki çatışmalar ile lojistik aksamaların temel gıda ürünlerinin arzına yönelik endişeleri artırmasıyla küresel gıda fiyatlarının ağustos ayında Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştığını bildirdi.
FAO’nun gıda ürünlerinin uluslararası fiyatlarındaki aylık değişimleri izleyen Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta bir önceki aya göre yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi. Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
Endeks, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 2,5 artış gösterdi. Bununla birlikte küresel gıda fiyatları, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından Mart 2022’de ulaşılan tarihi zirvenin yaklaşık yüzde 17 altında bulunuyor.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, küresel gıda fiyatlarındaki yükselişin piyasalardaki risklerin yeniden arttığına işaret ettiğini belirtti.
Torero, “Ağustos ayında küresel gıda fiyatlarında yaşanan artış, risk priminin gıda piyasalarına geri döndüğüne dair ciddi bir uyarıdır. İklim şokları, jeopolitik gerilimler ve bozulan ticaret lojistiği bir araya gelerek arz beklentilerini daraltıyor” değerlendirmesinde bulundu.
HAVA KOŞULLARI VE JEOPOLİTİK GERİLİMLER BASKI YARATTI
Ağustos ayında gıda fiyatlarında yaşanan yükselişte farklı bölgelerde etkili olan olumsuz hava koşulları önemli rol oynadı. Avrupa’daki aşırı sıcaklar, mısır ve şeker pancarı hasadının yanı sıra hayvansal üretimi de olumsuz etkiledi.
Asya’da ise El Nino kaynaklı riskler özellikle pirinç, palm yağı ve şeker üretimine yönelik endişeleri artırdı.
Karadeniz’de tırmanan çatışmaların Rusya-Ukrayna Savaşı’nda tahıl sevkiyatlarını kısıtlaması da fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu. ABD-İran geriliminin ise küresel gübre akışını zorlaştırmaya devam ettiği belirtildi.
FAO’nun tahıl, bitkisel yağlar, şeker, et ve süt ürünlerinden oluşan beş alt endeksinin tamamında ağustos ayında yükseliş kaydedildi.
TAHIL FİYATLARI YÜZDE 2,2 ARTTI
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, ağustosta temmuz ayına göre yüzde 2,2 yükseldi. Karadeniz’deki lojistik sorunların etkisiyle buğday fiyatları yüzde 2,6 artış gösterdi.
ABD ve Avrupa Birliği’ndeki kuraklık ile Hürmüz Boğazı kaynaklı girdi tedariki endişeleri de mısır fiyatlarını yukarı taşıdı. Mısır fiyatları ağustosta yüzde 2,5 yükseldi.
Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi ise Güneydoğu Asya’daki palm yağı üretimine yönelik endişelerin etkisiyle yüzde 1,1 arttı. Kanola ve ayçiçeği yağında arzın bol olacağı beklentisi ise fiyatlardaki yükselişi sınırladı.
Et Fiyat Endeksi ağustosta yüzde 1 yükseldi. Avrupa Birliği’nde sıcak hava koşullarının domuz eti üretimi üzerindeki etkisi fiyat artışında belirleyici olurken, Çin pazarındaki kota sınırı nedeniyle ihracatçılar arasındaki rekabetin sığır eti fiyatları üzerindeki baskıyı artırdığı kaydedildi.
ŞEKERDE YÜZDE 11,9’LUK SERT ARTIŞ
Ağustosta en dikkat çekici yükselişlerden biri şeker fiyatlarında yaşandı. FAO Şeker Fiyat Endeksi, bir önceki aya göre yüzde 11,9 arttı.
Bu sert yükselişte Avrupa Birliği’nde olumsuz hava koşulları nedeniyle şeker pancarı veriminin düşeceğine ilişkin beklentiler etkili oldu. El Nino’nun Asya’daki başlıca şeker üreticisi ülkelerdeki üretim beklentileri üzerindeki etkisine yönelik endişeler de fiyatları destekledi.
Brezilya’da şeker üretiminin azalması ve Hindistan’ın ham şeker ithalatında gümrük vergisi muafiyeti uygulayacağını açıklaması da küresel şeker fiyatlarındaki yükselişte etkili oldu.
FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi de ağustosta yüzde 2,3 yükseldi. Artışın önemli bölümünde sıcak ve kurak hava koşullarının Avrupa Birliği’nde süt arzını daraltması etkili oldu.
KÜRESEL TAHIL ÜRETİMİ TAHMİNİ AŞAĞI ÇEKİLDİ
FAO, küresel üretim, tüketim, ticaret ve stok eğilimlerine ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı Tahıl Arz ve Talep Özeti Raporu’nu da yayımladı.
Örgüt, 2026 yılı küresel tahıl üretimi tahminini bir önceki aya göre 3,4 milyon ton azaltarak 2 milyar 980 milyon metrik tona çekti.
Revizyona rağmen söz konusu üretim tahmini, 2025 rekoltesinin yüzde 2 altında kalmasına karşın tarihin en büyük ikinci hasadı olma özelliğini koruyor.
FAO’nun değerlendirmesi, küresel gıda piyasalarında fiyatların yalnızca talep koşullarından değil, aynı zamanda iklim kaynaklı üretim riskleri, jeopolitik gelişmeler ve ticaret lojistiğindeki bozulmalardan da güçlü biçimde etkilendiğini ortaya koydu.
