Büyük Hadron Çarpıştırıcısı 4 yıllığına kapanıyor

CERN bünyesindeki dev tesis, evrenin karanlık maddesini keşfedecek büyük bir modernizasyon için faaliyetlerini durdurdu.

30/06/2026 02:46

Ali Osman Polat

Bilim dünyasının gözü kulağı, İsviçre-Fransa sınırında yerin 100 metre altında yürütülen tarihi operasyona çevrildi. 2012 yılında parçacıklara kütle kazandıran Higgs bozonunu keşfederek Nobel Ödülü alan dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı, bugün faaliyetlerini tamamen durduruyor. Yaklaşık 1,2 milyar İsviçre frangına mal olacak dev bütçeli modernizasyon projesi nedeniyle, 27 kilometrelik tüneldeki bilimsel deneylere dört yılı aşkın bir süre ara verilecek.

dunyanin en buyuk parcacik hizlandiricisi yenileniyor207458 1

HİGGS BOZONU ÜRETİMİ KATLANACAK

Bilim insanları, yıldızların ve gezegenlerin evrenin sadece yüzde 5’ini oluşturduğunu, geri kalan devasa kısmın ise doğrudan gözlemlenemeyen karanlık madde ve karanlık enerjiden meydana geldiğini belirtiyor. Bu gizemi çözmek amacıyla tesis, yenileme sürecinin ardından “Yüksek Parlaklıklı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı” ismiyle 2030 yılında yeniden faaliyete geçecek. Proje kapsamında tünelin 1,2 kilometrelik bölümündeki tüm ekipmanlar ve süperiletken mıknatıslar değiştirilerek proton demetleri çok daha yoğun hale getirilecek. Yapılan bu altyapı hamlesiyle, bugüne kadar 55 milyon Higgs bozonu üreten tesisin kapasitesi 380 milyon adet üretime kadar çıkarılacak.

SANİYEDE MİLYARLARCA VERİYİ YAPAY ZEKA SÜZECEK

Yeni dönemde proton paketleri karşılaştığında yaşanan çarpışma sayısı 60’tan 140 ila 200 seviyesine yükselecek. Bu durum, mevcut sisteme kıyasla tam 100 kat daha fazla veri toplanması anlamına geliyor. Oluşacak devasa veri yükünün tamamını depolamanın imkansız olduğunu vurgulayan CERN araştırmacıları, süreci yönetmek için gerçek zamanlı analiz yapabilen yapay zeka sistemlerini devreye alacak. Fizik otoriteleri bu teknolojik dönüşüm için, “Saniyede gerçekleşecek milyarlarca çarpışma arasından sadece bilimsel değeri olanları yapay zekayla anlık olarak ayıklamak, hem veri analiz hızını artıracak hem de iki Higgs bozonunun birbiriyle etkileşimini gözlemlemeyi ilk kez mümkün kılacaktır” değerlendirmesinde bulunuyor.

#CERN #BüyükHadronÇarpıştırıcısı #KaranlıkMadde #YapayZeka