Doğu Türkistan; İskitler, Hunlar, Göktürkler, Uygurlar ve Karahanlılar gibi tarihe damga vurmuş pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, zengin yeraltı kaynakları ve stratejik konumuyla İpek Yolu’nun kalbinde yer alan köklü bir Türk coğrafyasıdır. Ancak bu kadim topraklar, 19. yüzyılın sonlarından itibaren sistemli bir şekilde işgal edilmiş ve 1949 yılından bu yana yürütülen ağır politikalarla bir asimilasyon alanına dönüştürülmüştür. Uluslararası kamuoyunun ve dünya siyasetinin bölgesel ve ekonomik çıkarlar uğruna büyük ölçüde görmezden geldiği bölgede yaşayan halk; dini, milli ve kültürel köklerinden tamamen koparılma tehdidiyle yüz yüze bırakılmaktadır.
Bölgede hayatın her aşamasına sirayet eden baskı mekanizmaları, halkın en temel insan haklarını dahi elinden almaktadır. Kendi dillerini, tarihlerini ve inançlarını öğrenme hakları ellerinden alınan insanlar; sıkı güvenlik denetimleri, seyahat kısıtlamaları ve ağır nüfus politikaları altında yaşamaya zorlanmaktadır. İbadet haklarının engellenmesi, dini yayınların ve eğitimlerin suç sayılması gibi uygulamaların yanı sıra, “işgücü transferi” adı altında gençlerin zoraki olarak başka eyaletlerdeki fabrikalara gönderilmesi de bölgedeki kültürel ve sosyal dokuyu parçalamayı hedeflemektedir.
SÜRGÜNDEKİ VATANDAŞLAR VE DİNMEYEN KAYGI
Kendi vatanlarındaki ağır şartlardan kaçarak komşu ülkelere sığınan Doğu Türkistanlı mülteciler için de tehlike ve belirsizlik sona ermiş değildir. Çin yönetiminin sınır ötesindeki diplomatik baskıları sebebiyle sürgündeki mülteciler, sürekli olarak iade edilme riski ve güvensizlik duygusuyla yaşamakta; geride kalan aile fertleri ise telefon takipleri, mülklerine el konulması ve tecrit gibi yöntemlerle psikolojik baskı altına alınmaktadır. Uluslararası insan hakları örgütlerinin yayımladığı raporlar, komşu ülkelerden zorla geri gönderilen mültecilerin akıbetine dair ciddi endişeleri gözler önüne sermektedir.
Son yıllarda bölgede tırmanan kitlesel olaylar, gece baskınları, keyfi tutuklamalar ve sokağa çıkma yasakları ise insani krizin boyutlarını derinleştirmektedir. Bölge genelinde uygulanan iletişim ve haberleşme engelleri, yaşanan hak ihlallerinin dış dünyaya duyurulmasını zorlaştırırken; temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz hale gelen yerel halk, uluslararası toplumun vicdanına ve acil insani yardım çağrılarına gözlerini çevirmiş durumdadır.
