Türkiye’nin yenilenebilir enerji alanındaki teknolojik çalışmalarına üniversitelerden yeni bir katkı geldi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Emre Biçek tarafından geliştirilen yapay zekâ destekli proje, güneş enerjisinde üretim tahminlerini daha güvenilir hale getirmeyi amaçlıyor.
Hava koşulları ve hava kirliliğinin güneş panellerinin verimliliğine etkisini inceleyen çalışma, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’e kabul edildi.
Antalya’da gerçekleştirilen zirvenin 16 Kasım’daki oturumunda tanıtılacak proje, yapay zekâ teknolojilerinin temiz enerji üretiminde nasıl kullanılabileceğine ilişkin yeni bir uygulama örneği sunacak.
GÜNEŞLİ HAVADA BİLE ENERJİ ÜRETİMİ DÜŞEBİLİYOR
Güneş enerjisi üretiminde sıcaklık, bulutluluk ve güneşlenme süresi temel belirleyiciler arasında yer alıyor. Ancak atmosferde bulunan kirletici parçacıklar da panellere ulaşan güneş ışığının miktarını etkileyebiliyor.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde geliştirilen proje, geleneksel tahmin yöntemlerinden farklı olarak hava kirliliği verilerini de hesaplamalara dahil ediyor.
Dr. Öğretim Üyesi Emre Biçek, güneşli havalarda dahi beklenen enerji üretiminin gerçekleşmeyebileceğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Şöyle düşünelim. Hava bulutlu değil, güneş var. Normal şartlarda güneş panellerinden yüksek miktarda enerji üretmesini beklersiniz ama havada yoğun miktarda toz veya kirletici parçacıklar varsa güneş ışınlarının bir kısmı panellere yeterince ulaşamayabiliyor. Dolayısıyla beklediğiniz kadar enerji üretemiyorsunuz.”
Biçek, geliştirilen sistemle bu tür kayıpların nedenlerini daha doğru belirlemeyi hedeflediklerini söyledi.
HAVA KİRLİLİĞİ VE ENERJİ VERİLERİ BİRLİKTE ANALİZ EDİLECEK
Yaklaşık altı ay önce hazırlanan proje, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından destekleniyor.
“Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı İklim ve Hava Kirliliği Duyarlı Güneş Enerjisi Tahmin ve Akıllı Enerji Yönetim Platformu” adı verilen çalışma kapsamında, kentteki ve üniversite yerleşkesindeki güneş enerjisi santrallerinden elde edilen veriler kullanılıyor.
Sistem; sıcaklık, nem, rüzgâr, bulutluluk ve güneşlenme süresi gibi meteorolojik bilgilerin yanı sıra havadaki toz, duman ve diğer kirletici parçacıkları da değerlendirecek.
Bu verilerin birlikte analiz edilmesiyle güneş enerjisi üretiminin daha doğru tahmin edilmesi ve beklenmedik verim kayıplarının belirlenmesi amaçlanıyor.
YAPAY ZEKÂ ÜRETİM DÜŞÜŞÜNÜN NEDENİNİ DE AÇIKLAYACAK
Projenin dikkat çeken özelliklerinden biri, yapay zekânın yalnızca tahmin üretmekle sınırlı kalmaması olacak.
Geliştirilen sistemin, enerji üretiminde beklenen değişimlerin hangi faktörlerden kaynaklandığını da açıklayabilmesi hedefleniyor.
Bu yaklaşımın enerji yönetiminde daha güvenilir kararlar alınmasına katkı sağlayacağını belirten Emre Biçek, “Örneğin sistem bize yarın güneş enerjisi üretiminin düşeceğini söylediğinde, bunun nedenini de gösterebilmeli. Bu düşüş sıcaklıktan mı, bulutluluktan mı, yoksa hava kirliliğinden mi kaynaklanıyor? Biz bunları anlayabilmek istiyoruz.” dedi.
Biçek, özellikle enerji gibi kritik alanlarda yapay zekâ modellerinin sonuçlarının açıklanabilir olmasının önem taşıdığını ifade etti.
ENERJİ TÜKETİMİ İÇİN AKILLI ÖNERİLER SUNACAK
Proje kapsamında geliştirilen platformun yalnızca güneş enerjisi üretimini tahmin etmesi değil, enerji tüketiminin daha verimli yönetilmesine de yardımcı olması planlanıyor.
Üniversite yerleşkesindeki güneş panellerinden elde edilen saatlik üretim ve tüketim verileri sistem tarafından değerlendirilecek.
Böylece güneş enerjisi üretiminin yüksek olduğu saatlerde enerji tüketimi yoğun işlemlerin gerçekleştirilmesi gibi öneriler sunulabilecek.
Ayrıca panellerde beklenmedik verim düşüşleri tespit edildiğinde sistem, temizlik veya teknik kontrol ihtiyacına yönelik uyarılar oluşturabilecek.
Bu uygulamalarla enerji kayıplarının azaltılması ve mevcut üretim kapasitesinden daha etkin yararlanılması hedefleniyor.
İLK UYGULAMA VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİNDE
Yapay zekâ destekli enerji yönetim sisteminin ilk uygulamalarının Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi yerleşkesinde gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Üniversitenin güneş enerjisi altyapısından elde edilen veriler, meteorolojik ölçümler ve hava kalitesi bilgileriyle birlikte değerlendirilecek.
Geliştirilecek platform aracılığıyla kullanıcıların tahmini enerji üretimini, olası verim kayıplarını ve enerji yönetimine ilişkin önerileri takip edebilmesi amaçlanıyor.
HEDEF SANAYİ TESİSLERİ VE HASTANELERE YAYGINLAŞTIRMAK
Projenin üniversite yerleşkesiyle sınırlı kalmaması hedefleniyor.
Dr. Öğretim Üyesi Emre Biçek, geliştirdikleri sistemin ilerleyen dönemde farklı kurum ve işletmelerde de kullanılmasını amaçladıklarını belirtti.
Biçek, “Hedefimiz, sadece üniversitemizle sınırlı kalmayıp ilerleyen dönemlerde hastanelerde, kamu kurumlarında, sanayi tesislerinde ve güneş enerjisi santrallerinde de kullanılmasını sağlamaktır.” ifadelerini kullandı.
Çalışmanın COP31’e kabul edilmesi, Türkiye’de geliştirilen yapay zekâ destekli enerji teknolojilerinin uluslararası platformlarda tanıtılması açısından da önem taşıyor.
Projenin hedeflenen şekilde geliştirilmesi ve uygulanması halinde güneş enerjisi üretiminin daha doğru planlanmasına, enerji kayıplarının azaltılmasına ve yenilenebilir enerji yatırımlarının daha verimli yönetilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
