Hayvan deneylerine karşı “minyatür organ” hamlesi

İlaç geliştirme çalışmalarında hayvan deneylerine alternatif oluşturabilecek yeni yöntemler hız kazanıyor. Britanya’da bilim insanları, hastaların kendi hücrelerinden minyatür insan organları ve farklı dokular üreterek ilaç testlerinde daha doğrudan insan biyolojisine dayanan modellerden yararlanmayı planlıyor.

The Guardian’da yer alan habere göre araştırmacılar, laboratuvar ortamında geliştirilecek doku kümelerini hastalıkların kişiden kişiye nasıl farklılaştığını incelemek için kullanacak. Böylece hastalıkların altında yatan biyolojik mekanizmalara göre hangi tedavilerin hangi hasta gruplarında daha etkili olabileceğinin belirlenmesi amaçlanıyor.

Yeni yaklaşımın aynı zamanda ilaç geliştirme süreçlerinde kullanılan deney hayvanlarının sayısını önemli ölçüde azaltabileceği değerlendiriliyor.

MİNYATÜR ORGANLAR HASTALIĞI TAKLİT EDİYOR

“Organoid” olarak adlandırılan minyatür organ modelleri, insan hücrelerinden laboratuvar ortamında oluşturulan üç boyutlu yapılar olarak biliniyor. Bilim insanları bu yapıları 10 yılı aşkın süredir araştırmalarda kullanıyor.

Bir milimetreden küçük olabilen organoidler, üretildikleri organ veya dokunun bazı temel özelliklerini taklit edebiliyor. Böylelikle araştırmacılar hastalıkların dokular üzerindeki etkilerini ve farklı ilaçlara verilen yanıtları laboratuvar ortamında inceleyebiliyor.

Hastalardan alınan hücrelerle oluşturulan modellerin önemli avantajlarından biri ise kişisel biyolojik farklılıkların araştırmalara daha fazla yansıtılabilmesi.

ETKİSİZ İLAÇLAR DAHA ERKEN ELENEBİLECEK

Bilim insanları, hastalıklı insan dokularından oluşturulan organoidler üzerinde yeni ilaç adaylarını deneyerek tedavinin hastalığa bağlı değişimleri tersine çevirip çevirmediğini inceleyebilecek.

Bu yaklaşım sayesinde bir ilacın bütün hastalarda mı yoksa yalnızca belirli hasta gruplarında mı etkili olabileceğine ilişkin daha ayrıntılı veriler elde edilmesi hedefleniyor. Beklenen etkiyi göstermeyen ilaç adaylarının ise geliştirme sürecinin daha erken aşamalarında tespit edilmesi mümkün olabilecek.

HAYVAN DENEYLERİNİN TAMAMEN BİTMESİ BEKLENMİYOR

Cambridge Kök Hücre Enstitüsü’nde pediatrik gastroenteroloji alanında klinik profesör olan Matthias Zilbauer, yeni modellerin ilaç geliştirme süreçlerinde önemli değişiklikler yaratabileceğini söyledi.

Zilbauer, “Bu gelişme, kullanılan hayvan sayısı ve gelecekte yeni ilaçlar geliştirme biçimimiz üzerinde büyük bir etki yaratacak. Yakın ya da öngörülebilir gelecekte hayvan kullanımının tamamen sona ereceğini söylemiyoruz. Çünkü bu yeni modellerle henüz test edilemeyen bazı konular var. Ancak hayvan kullanımındaki azalma çok somut olacak” dedi.

İNSAN DOKULARINA DAYALI TESTLER ÖNE ÇIKIYOR

Yeni yaklaşımın arkasındaki önemli nedenlerden biri de hayvan modellerinde başarılı sonuç veren ilaç adaylarının insanlarda aynı başarıyı her zaman gösterememesi.

Haberde aktarılan verilere göre geçmişte hayvan deneylerini başarıyla geçen ilaçların yüzde 90’dan fazlası insanlar üzerinde gerçekleştirilen klinik çalışmalarda başarısız oldu.

Bu tablo, ilaç geliştirme sürecinde insan biyolojisini daha doğrudan yansıtabilecek yöntemlere yönelik arayışları hızlandırırken, ABD ve Avrupa’daki ilaç düzenleyici kurumları da uygun durumlarda hayvan deneylerine alternatif yöntemlerin kullanılmasını teşvik ediyor.