Türkiye’den komşu bir ülkeye, hatta bazen aynı şehirdeki yan mahalleye gönderilen bir e-posta veya veri paketi, sınırları aşarak İtalya, Almanya veya İsveç gibi ülkeler üzerinden dolaşıp hedefine ulaşıyor. Örneğin; İstanbul’dan Bakü’ye veya Gürcistan’a gitmesi gereken veriler, Stockholm üzerinden yönlendiriliyor. Bu dolambaçlı rota, Türk operatörlerin Avrupa’daki altyapı devlerine devasa transit maliyetler ödemesine yol açarken; son kullanıcıya ise yüksek gecikme süreleri ve kalitesiz internet deneyimi olarak yansıyor. Coğrafi olarak kıtaların kesişim noktasında yer alan Türkiye, ortak bir “buluşma alanı” yönetemediği için bu devasa trafiği ıskalıyor.
“SORUN TEKNİK YETERSİZLİK DEĞİL, YAPISAL VE MALİ”
TELKODER’e göre Türkiye’nin yerel trafiğini içeride tutamamasının arkasında teknik beceriksizlik değil, ekonomik çarpıklıklar yatıyor. Mevcut piyasa koşullarında yerel veri taşıma maliyetlerinin, yurt dışı transit maliyetlerinin üzerine çıktığına dikkat çekilen açıklamada, yapısal dönüşüm için şu üç adımın eş zamanlı atılması gerektiği vurgulanıyor:
İnternet Değişim Noktaları (İDN): Operatörlerin yurt içinde doğrudan veri alışverişi yapabileceği ortak merkezlerin yasal tanımı hala eksik.
Büyük Oyuncuların Direnci: Küçük ve orta ölçekli işletmeciler İDN sistemine dahilken, pazarın büyük operatörleri sistemin dışında kalıyor. Bu durum trafiği ya yurt dışına çıkmaya ya da pahalı toptan tarifelere mecbur bırakıyor.
Adil Mevzuat Eksikliği: Sistemi sürdürülebilir kılacak kuralların net olarak tanımlandığı düzenleyici bir çerçeve bulunmuyor.
“MALİYETLER ARTTIKÇA SAĞLAYICILAR YURT DIŞINA KAÇIYOR”
Veri egemenliği stratejisinde sadece internet servis sağlayıcıların değil; veri merkezleri, içerik üreticileri ve bulut platformlarının da oyunun kurucusu olduğu hatırlatıldı. Son aylarda toptan tarifelere yapılan fahiş zamların bu kaçışı hızlandırdığını belirten TELKODER; yerel altyapı maliyeti arttığında içerik sahiplerinin verilerini anında yurt dışına taşıdığını, bir kez giden içeriği Türkiye’ye geri getirmenin ise neredeyse imkansız olduğunu vurguladı.
SEKTÖR HAZIR,SIRAR KARAR VERİCİLERDE
TELKODER üyesi alternatif işletmecilerin ve gönüllü mühendis topluluklarının kâr amacı gütmeyen ortak altyapı projeleriyle bu dönüşüme tamamen hazır olduğu belirtildi. Bilgi, teknik kapasite ve yatırım iradesinin sahada mevcut olduğunu ifade eden dernek, topun artık karar vericilerde olduğunu hatırlatarak 12. Kalkınma Planı ve 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’ndaki İDN hedeflerine dikkat çekti.
TELKODER’DEN KARAR VERİCİLERE 5 MADDELİK YOL HARİTASI
Mevzuat Geciktirilmeden Tamamlanmalı: İnternet Değişim Noktalarının (İDN) kuruluşu, işleyişi ve katılım şartlarını belirleyen yasal altyapı acilen çıkarılmalı.
Ortak Akıl Devreye Girmeli: Mevzuat hazırlanırken sadece büyük aktörler değil; işletmeciler, veri merkezleri ve gönüllü mühendis toplulukları masada olmalı.
Bağımlılık Azaltılmalı: Büyük operatörlerin baskın gücünü kıracak, küçük işletmecileri koruyan teşvik edici bir ekosistem kurulmalı.
Toptan Fiyatlar Revize Edilmeli: Yerel trafiği yurt dışı transitten daha pahalı kılan mevcut tarife yapısı düzeltilmeli.
Önce Altyapı, Sonra “Tedbir” Çağrısı: İşletmecilere yaptırım veya yükümlülük getirilmeden önce, bu tedbirlerin uygulanabileceği teknik ve yasal zemin hazır edilmeli.
