Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesiyle birlikte 8 Eylül 1999 öncesinde sigorta girişi olan vatandaşlar yaş şartı olmadan emekli olabilirken, aynı kuşakta yer alan ancak 9 Eylül 1999 ve sonrasında sigortası başlayan kişiler yıllarca daha geç emekli olmak zorunda kaldı. Bu durum kamuoyunda “emeklilikte adalet” veya “kademe” tartışmalarını gündeme getirdi.
EYT DÜZENLEMESİNDE ASKERLİK BORÇLANMASI DETAYI
EYT düzenlemesi, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi olanları kapsadı. Bu kapsamdakiler 5000-5975 gün prim ödeyerek yaş şartı aranmadan emekli oldu. Ancak 9 Eylül 1999 sonrasında sigorta başlangıcı yapan kişiler, erkeklerde 60, kadınlarda ise 58 yaşını beklemek zorunda kaldı. Bu kişiler 7000 gün ve üzeri prim ödeseler bile yaş koşulunu tamamlamadan emekli olamıyor.
Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş’a göre, bu durum aynı dönemde işe başlayan kişiler arasında ciddi bir eşitsizlik yarattı. Tek bir gün farkla farklı kuşakların farklı emeklilik şartlarına tabi olması, kademeli emeklilik beklentisini artırdı.
KİMLER KADEMELİ EMEKLİLİK BEKLİYOR?
Kademe bekleyenler, 09.09.1999 ile 30.04.2008 tarihleri arasında sigorta girişi olanları kapsıyor. Bu grup yalnızca SSK’lı işçileri değil, Bağ-Kur’luları, memurları, tarım sigortalılarını ve özel sandıklara tabi çalışanları da içine alıyor. Bu nedenle tek bir sigortalılık türü üzerinden değil, farklı gruplar için farklı emeklilik koşulları söz konusu.
Karakaş’a göre, bu dönemde sigorta başlangıcı olan milyonlarca kişi, “adalet” gerekçesiyle kademeli emeklilik düzenlemesi bekliyor. Çünkü mevcut durumda aynı yaş grubunda yer alan bireyler, sigorta başlangıç tarihlerine bağlı olarak 15-20 yıl farklı sürelerde çalışmak zorunda kalıyor.
BORÇLANMA İLE KAPSAM GENİŞLER Mİ?
İsa Karakaş, yeni bir yasal düzenleme yapılması hâlinde askerlik ve doğum borçlanmasıyla kademeli emeklilik kapsamının genişleyebileceğini belirtiyor. Özellikle erkeklerde askerlik borçlanması yoluyla sigorta başlangıç tarihini 30 Nisan 2008 ve öncesine çekmek mümkün olabilir. Bu sayede söz konusu kişiler kademe düzenlemesine dahil edilebilir.
Aynı şekilde, kadınlarda staj sigortası bulunanların doğum borçlanmasıyla emeklilik başlangıç tarihlerini geriye çekme imkânı doğabilir. Böylece 1999 sonrası sigorta başlangıcı olanların bir kısmı da yeni düzenleme ile hak kazanabilir.
EYT sonrası emeklilik sisteminde adalet tartışmaları devam ediyor. 9 Eylül 1999 sonrası sigorta girişi olan milyonlarca kişi, yıllarca daha geç emekli olmalarını bir adaletsizlik olarak değerlendiriyor. Sosyal Güvenlik uzmanlarının da işaret ettiği gibi, yeni bir yasal düzenleme ile borçlanma seçenekleri kullanılarak kapsamın genişletilmesi mümkün olabilir. Bu nedenle gözler, önümüzdeki dönemde yapılabilecek olası sosyal güvenlik reformlarında olacak.
- 8 Eylül 1999 öncesinde sigortası başlayanlar yaş şartı olmadan EYT kapsamında emekli olabiliyor.
- 9 Eylül 1999 sonrası sigorta girişi yapanlar erkeklerde 60, kadınlarda 58 yaş şartına tabi.
- Kademeli emeklilik beklentisi 1999–2008 arası sigorta başlangıcı olan milyonlarca kişiyi kapsıyor.
- Askerlik borçlanmasıyla erkekler, doğum borçlanmasıyla kadınlar sigorta başlangıç tarihini geri çekebilir.
- Yeni bir düzenleme hâlinde bu grup da tıpkı EYT’liler gibi borçlanma yoluyla hak kazanabilir.
EYT ile kademe arasında fark nedir?
EYT, yalnızca 8 Eylül 1999 öncesinde sigortası başlayanları kapsar. Kademe ise bu tarihten sonra sigorta girişi olanların daha adil koşullarda emeklilik bekleyişini ifade eder.
Askerlik borçlanması kademe kapsamına girmeyi sağlar mı?
Eğer yeni bir düzenleme yapılırsa, askerlik borçlanmasıyla sigorta başlangıç tarihi geriye çekilebilir. Böylece 2008 öncesi tarihe çekilen sigorta girişleri kademe kapsamında değerlendirilebilir.
Kimler kademeli emeklilikten yararlanabilir?
09.09.1999 – 30.04.2008 arasında sigorta başlangıcı olan SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı, tarım sigortalıları ve özel sandıklara tabi çalışanlar kademeli emeklilik düzenlemesiyle kapsama alınabilir.
