Tarım ve gıda sektöründe artan enerji maliyetleri, iklim değişikliği ve kaynakların daha verimli kullanılması ihtiyacı, tarladan sofraya uzanan üretim zincirinin yeniden ele alınmasını zorunlu hale getiriyor. Tarımsal üretimde enerji ve kaynak verimliliğini artıran uygulamaların yaygınlaştırılmasıyla üreticinin maliyetlerinin düşürülmesi, ürün kayıplarının azaltılması ve gıda arz güvenliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Bu kapsamda hassas tarım uygulamaları, yapay zekâ destekli üretim modelleri, verimli sulama sistemleri, yenilenebilir enerji kullanımı ve depolama-lojistik altyapısının geliştirilmesi öne çıkıyor. Tarımsal üretimde kullanılan enerjinin daha etkin yönetilmesinin, yalnızca çiftçinin maliyetlerini değil, ürünün tüketiciye ulaşana kadar oluşan toplam maliyeti de aşağı çekebileceği değerlendiriliyor.
ENERJİ VE SU AYNI DENKLEMDE
Tarımsal üretimde enerji tüketiminin önemli bölümü sulama, mekanizasyon, seracılık, depolama ve soğutma süreçlerinde gerçekleşiyor. Bu nedenle enerji verimliliğinin su verimliliğiyle birlikte ele alınması önem taşıyor.
Dijital tarım teknolojileriyle toprağın ve ürünün ihtiyacının anlık olarak izlenmesi, gereğinden fazla sulama ve gübrelemenin önüne geçerken enerji tüketiminin de azaltılmasına imkan sağlıyor.
Türkiye’de uygulanan hassas tarım projelerinde uydu görüntüleri, sensörler ve yazılımlar aracılığıyla toprağın ihtiyacına göre gübreleme yapılması sayesinde çiftçilerin girdi maliyetlerinde yüzde 30 civarında düşüş sağlanabildiğine ilişkin örnekler bulunuyor.
GIDA KAYBI AYNI ZAMANDA ENERJİ KAYBI
Tarladan sofraya ulaşamadan kaybedilen ürün, yalnızca gıdanın değil, üretim için kullanılan su, enerji, iş gücü ve diğer girdilerin de boşa harcanması anlamına geliyor.
Dünya genelinde üretilen gıdanın yaklaşık üçte birinin tüketiciye ulaşmadan kaybedildiği veya israf edildiği belirtilirken, gıda kayıp ve israfının küresel ekonomiye yıllık maliyetinin yaklaşık 1 trilyon dolar olduğu ifade ediliyor.
Türkiye’de özellikle yaş meyve ve sebzelerde hasat, taşıma ve depolama aşamalarındaki kayıplar önemli seviyelere çıkabiliyor. Soğuk zincirin yaygınlaştırılması, uygun depolama altyapısının geliştirilmesi ve lojistik süreçlerin iyileştirilmesi, bu kayıpların azaltılmasında öne çıkan çözümler arasında bulunuyor.
YENİLENEBİLİR ENERJİ TARIMDA DAHA FAZLA KULLANILACAK
Tarım işletmelerinde güneş ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının artırılması da enerji maliyetlerinin azaltılması açısından önemli görülüyor.
Özellikle sulama sistemleri, seralar, soğuk hava depoları ve işleme tesislerinde yenilenebilir enerji yatırımlarının yaygınlaşmasıyla çiftçinin enerji giderlerinin azaltılması ve üretimin karbon ayak izinin düşürülmesi hedefleniyor.
Organize tarım bölgelerinde jeotermal ve yenilenebilir enerji kaynaklarının daha etkin kullanılmasına yönelik politikalar da tarımsal üretimde kaynak ve enerji verimliliğinin artırılması planlarının bir parçasını oluşturuyor.
HEDEF DAHA AZ KAYNAKLA DAHA FAZLA ÜRETİM
Enerji verimliliği çalışmalarının yalnızca elektrik veya yakıt tüketimini azaltmakla sınırlı olmadığına dikkat çekiliyor. Üretim planlamasından hasada, işlemeden depolamaya ve lojistiğe kadar bütün zincirin birlikte yönetilmesi gerekiyor.
Bu yaklaşımın yaygınlaşmasıyla birim ürün başına kullanılan enerji ve su miktarının azaltılması, üreticinin maliyetlerinin düşürülmesi, gıda kayıplarının sınırlandırılması ve tüketiciye daha sürdürülebilir bir tedarik zinciri üzerinden ürün ulaştırılması amaçlanıyor.
