Dünya sığır ve ruminant sağlığı alanının en önemli bilimsel organizasyonlarından biri olan 33. Dünya Buiatri Kongresi İstanbul’da başladı. 6-10 Eylül tarihleri arasında düzenlenen kongrede 55 davetli konuşmacı 77 bilimsel oturumda yer alırken, 220’si sözlü ve 589’u poster olmak üzere toplam 809 bilimsel çalışma sunuluyor.
Bilim insanları, veteriner hekimler, akademisyenler, öğrenciler ve sektör temsilcilerini buluşturan kongrede; iklim değişikliğiyle yön değiştiren hastalıklar, sınır aşan salgınlar, antimikrobiyal direnç, hayvan hareketlerinin kontrolü, erken uyarı sistemleri, dijital takip ve yapay zekânın hayvan sağlığındaki yeni rolü öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
VETERİNER İLAÇ VE AŞILARINDA KAREKODLU TAKİP
Kongrenin açılışında konuşan Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Ahmet Gümen, insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan Tek Sağlık yaklaşımının artık küresel risklerle mücadelede temel çerçeve haline geldiğini söyledi.
Gümen, “Artık insan sağlığını hayvan ve çevre sağlığından ayrı düşünemeyiz. Zoonotik hastalıklar ve antimikrobiyal direnç başta olmak üzere karşı karşıya olduğumuz riskler, Tek Sağlık yaklaşımını ortak yol haritamız haline getiriyor” dedi.
Türkiye’nin hayvan varlığındaki artışa da dikkat çeken Gümen, büyükbaş hayvan sayısının 2023’te 16,5 milyondan 2025’te 17,7 milyona, küçükbaş hayvan sayısının ise aynı dönemde 52,3 milyondan 57,9 milyona yükseldiğini belirtti.
Başarıyı yalnızca hayvan sayısıyla ölçmediklerini vurgulayan Gümen, “Sağlıklı hayvan varlığını, hayvan başına verimliliği, hastalık ortaya çıkmadan önlemeyi, hayvan refahını ve güvenli gıda üretimini esas alıyoruz” ifadelerini kullandı.
Aşı ve ilaç takip sistemlerinde yeni bir döneme hazırlandıklarını belirten Gümen, “Aşı ve ilaç takip sistemlerimizin altyapısını karekod temelli takip sistemine dönüştürmek üzere çalışmalarımızı başlattık. Üretimden son kullanıma kadar daha etkin, güvenli ve gerçek zamanlı bir takip sağlayarak denetimi ve şeffaflığı güçlendirmeyi hedefliyoruz” diye konuştu.
YAPAY ZEKÂ HAYVANCILIKTA ZORUNLU HALE GELİYOR
Hayvancılıkta yapay zekânın kullanımının artık tercihten öte zorunluluk haline geldiğini söyleyen Gümen, sensör teknolojileri ve büyük veri analitiğinin hastalıkların erken teşhisinde kritik rol oynayacağını belirtti.
Gümen, “Sensörlerle hastalıkları klinik belirtiler ortaya çıkmadan tespit etmek, salgınların hareketini önceden öngörmek ve milyonlarca genomik veriyi seleksiyon kararlarına dönüştürmek artık mümkün. Bu imkânı kullanmak bir tercih değil; buzağı kayıplarından antimikrobiyal dirence, verimlilikten emisyona kadar birçok sorunun çözümünde olmazsa olmazımızdır” dedi.
“30 YIL ÖNCE KURDUĞUM HAYAL GERÇEK OLDU”
- Dünya Buiatri Kongresi Başkanı Prof. Dr. Hasan Batmaz ise kongrenin Türkiye’ye uzanan hikâyesinin 30 yıl öncesine dayandığını anlattı.
1996’da Edinburgh’da düzenlenen 19. Dünya Buiatri Kongresi’ne Türkiye’den katılan tek kişi olduğunu belirten Batmaz, “Kongrenin atmosferini gördüğümde bir gün böyle bir organizasyonu Türkiye’de gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğimizi düşünmüştüm. Aradan 30 yıl geçti ve bugün 33. Dünya Buiatri Kongresi’ni İstanbul’da gerçekleştiriyoruz. Bu benim için çok özel bir an” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin coğrafi konumunun hayvan sağlığı açısından önemli risk ve sorumlulukları beraberinde getirdiğine işaret eden Batmaz, “Küresel ısınma ve artan hareketlilik, enfeksiyon hastalıklarının yayılımını hızlandırıyor. Antimikrobiyal direnç ve gıda güvenliği de önümüzdeki en önemli sorunlar arasında. Veteriner hekimler bu gelişmelere kayıtsız kalmamalı” dedi.
HASTALIKLAR SINIR TANIMIYOR
Dünya Buiatri Birliği Başkanı Prof. Dr. Arcangelo Gentile de iklim değişikliği, uluslararası ticaret, hayvan hareketleri, savaşlar ve siyasi istikrarsızlıkların hastalıkların coğrafi dağılımını hızla değiştirdiğine dikkat çekti.
Gentile, “Hastalıklar ulusal sınırları tanımıyor. Yeni olan yalnızca hastalıkların farklı bölgelere ulaşması değil; coğrafi dağılımlarını değiştirme hızları, ölçekleri ve bazı durumlarda öngörülemez hale gelmeleri” dedi.
Veteriner hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Gentile, “Dünyanın bir bölgesindeki veteriner hizmetlerinin zayıflığı, çok kısa sürede dünyanın diğer bölgeleri için de bir riske dönüşebilir. Bu nedenle güçlü veteriner hizmetleri bir maliyet değil, yatırım olarak görülmeli. Hayvan sağlığı ortak bir sorumluluk” ifadelerini kullandı.
TEK SAĞLIK İÇİN YASA ÇAĞRISI
Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi Başkanı Ali Eroğlu ise Tek Sağlık yaklaşımının artık yalnızca konuşulmakla kalmaması, kurumsal bir modele dönüştürülmesi gerektiğini söyledi.
Eroğlu, “2026 yılına geldiğimizde Tek Sağlık hâlâ bu tür programlarda konuşulan bir konu olarak devam ediyor. Artık bunun pratiğine geçmek gerekiyor” dedi.
Türkiye’de bir Tek Sağlık Yasası çıkarılması gerektiğini belirten Eroğlu, ilgili bakanlık ve kurumların çalışmalarını koordine edecek, doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlı bir hastalık kontrol, yönetim ve önleme merkezinin kurulmasının önem taşıdığını söyledi.
Eroğlu, Türkiye’nin Asya ile Avrupa arasındaki konumu nedeniyle hayvan hareketlerinin kontrolü ve erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesinin bulaşıcı hastalıklarla mücadelede kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.
BİLİM VE MESLEK ÖDÜLLERİ SAHİPLERİNİ BULDU
Kongrenin açılışında buiatri ve veteriner hekimlik alanına katkı sağlayan bilim insanları da ödüllendirildi.
Bilime Üstün Katkı Ödülü; Prof. Dr. Milo Wiltbank, Prof. Dr. Peter D. Constable, Prof. Dr. Jesse P. Goff ve Prof. Dr. Cezmi Akdis’e verildi. Mesleğe Üstün Katkı Ödülü’ne ise Dünya Buiatri Birliği Onursal Başkanı Prof. Dr. Walter Baumgartner ile Prof. Dr. Arcangelo Gentile layık görüldü.
Kongrenin dikkat çeken ödüllerinden Gustav Rosenberger Memorial Fund Award ise Etiyopya’da sığırlarda Brusella hastalığının tanısı, izlenmesi ve kontrolü üzerine çalışan genç veteriner hekim Lelti Miesho Berhe’ye verildi.
Berhe, veteriner hekimliği yalnızca hayvan tedavisiyle sınırlı görmediğini, araştırmalarının toplum refahına katkı sağlamasını hedeflediğini belirtti. Berhe, ödül kapsamında çalışmalarının bir bölümünü Bologna Üniversitesi’nde Prof. Dr. Arcangelo Gentile ve ekibiyle sürdürecek.
