Tarım denildiğinde aklımıza çoğu zaman tarlalar, hasat ve verim geliyor. Oysa tarımın geleceği daha önce başlıyor: Tohum ve damızlık.
Bugün toprağa attığımız tohum yalnızca bir sezonun ürününü değil, gelecek yılların üretim kapasitesini de belirliyor. Aynı şekilde bugün yetiştirilen kaliteli bir damızlık hayvan, yalnızca bir işletmenin sürüsünü değil, Türkiye’nin hayvancılıkta verimliliğini ve genetik kapasitesini de etkiliyor. İşte bu nedenle TİGEM’i yalnızca büyük bir tarım işletmesi olarak değerlendirmek, kurumun gerçek stratejik değerini gözden kaçırmak olur.
TİGEM Genel Müdürü Hasan Gezginç’in ifadesiyle kurum, “Türkiye’nin üreticilerinin üretim merkezi.” 17 işletmesi ve yaklaşık 3.6 milyon de karlık arazi varlığıyla TİGEM, özellikle tohumculuk ve damızlık yetiştiriciliğin de geleceğin üretim gücünü ilgilendiren bir görev üstleniyor. Hububat tohumculuğunda Türkiye’de üretilen her dört tohumdan birinin TİGEM tarafından üretilmesi, bu rolün ölçeğini göstermesi bakımından çarpıcı.
TİGEM’in ürettiği buğdayın temel hedefi yalnızca un ve ekmek üretmek değil; çiftçinin tarlasına girecek nitelikli, sertifikalı tohumluğu üretmek. Verim ve kalite kadar, değişen iklim koşullarına uyum da artık tohumun temel özellikleri arasında.
Anadolu’nun iklim değişikliğin den giderek daha fazla etkilenmesi, özellikle kuraklık riskini tarımın merkezine taşıyor. TİGEM’in tohum üretiminin yaklaşık yüzde 40’ının kuraklığa dayanıklı veya toleranslı çeşitlerden oluşması bu açıdan dikkat çekici. Bu, tarımda “ne kadar üretiriz?” kadar “değişen koşullarda nasıl üretmeye devam ederiz?” sorusunun da önem kazandığını gösteriyor.
Tohumculukta atılacak her adım geleceğe yapılan bir yatırım. TİGEM’de üretilen tohum, farklı bölgelerde üreticilerin tarlalarında çoğalıyor. Bu nedenle tohumluk üretimini gıda arz güvenliğinin temel unsurlarından biri olarak görmek gerekiyor.
TİGEM bugün 14 işletmesinde 8 farklı ırkla büyükbaş damızlık üretimini sürdürüyor. 2026 yılı için küçükbaşta 70 bin, büyükbaşta ise 30 bin damızlığı üreticiyle buluşturma hedefi bulunuyor. Buradaki amaç yalnızca hayvan sayısını artırmak değil; kaliteli genetik materyali üreticiye ulaştırarak Türkiye’nin hayvancılık kapasitesini yükseltmek.
Nasıl ki kaliteli tohum çiftçinin gelecek yıllardaki hasadını etkiliyorsa, kaliteli damızlık da yetiştiricinin gelecekteki sürüsünün niteliğini belirliyor. Farklı coğrafyalara uyum sağlayan ırkların korunması ve ıslah edilmesi de Türkiye’nin genetik kaynaklarını muhafaza etmesi açısından önem taşıyor.
Bu alandaki çalışmaların bir başka boyutu da genetik altyapı. Sultansuyu’ndaki Boğa Sperma Merkezi’nde yılda yaklaşık 1 milyon doz sperma üretilebilmesi, TİGEM’in hayvancılıkta yalnızca damızlık hayvan üreten değil, genetik kapasite oluşturan bir kurum olduğunu ortaya koyuyor.
İklim değişikliği, su baskısı ve gıda arz güvenliği gündemi büyürken, ülkelerin kendi tohumunu ve genetik hayvancılık kapasitesini koruması stratejik bir zorunluluk.
TİGEM’in önemi de burada ortaya çıkıyor. TİGEM’in başarısını yalnızca kendi işletmelerinde ürettiği tonlarca ürün ya da yetiştirdiği hayvan sayısıyla ölçmemek gerekir. Asıl başarı; TİGEM tohumunun tarlalarda verimli ürüne, damızlıklarının ise üretici sürülerinde güçlü nesillere dönüşmesidir. Kısacası TİGEM, sadece tarım yapan bir kurum değil; Türkiye’nin tarımsal geleceği için üretim kapasitesi üreten bir kurum. Bugün ekilen tohum yarının hasadını, bugün yetiştirilen damızlık ise yarının sürüsünü belirliyor.
Bu nedenle TİGEM’e bakarken yalnızca bugünün rakamlarına değil, bu rakamların Türkiye’nin yarınına ne söylediğine bakmak gerekiyor. Çünkü tarlanın geleceği, aslında tohumda; ahırın geleceği ise damızlıkta başlıyor.
