Trump’ın 9 yıl aradan sonra Çin ziyareti tüm dünyanın nefesini tutup izlediği bir sahne şovuna dönüştü. Masada İran ve Taiwan olunca, liderlerin her hareket, her mimiğine anlam yüklendi. Zirvenin sonunda ise ABD heyetinin Çin tarafından verilen tüm hediyeleri, rozetleri ve iletişim cihazlarını uçağın kapısında çöpe atması ile iki küresel gücün soğuk savaş oyunlarında yeni bir perde açılmış oldu.
ÇİN KIRMIZI ÇİZGİSİNİ BELİRGİNLEŞTİRDİ
Trump’ın yola çıktığı saatlerde, İstanbul da Türkiye–Çin İlişkileri 55.yıl Forumu vardı. Çin’in İstanbul Başkonsolosu Wei Xiaodong açılış konuşmasında “Çin ve Türkiye, küresel güneyin yükselen önemli ülkeleridir. İki ülke çok taraflılığı savunup, birçok önemli uluslararası ve bölgesel meselede ortak görüşlere sahipler” ifadesinin arkasına Tawan’ın kırmızı çizgileri olduğunu ilk elden söyleyerek, Pekin de gerçekleşecek olan zirvenin de ana temasını ifade etmiş oldu. Xi Jinping Çin’in Yükselen Güç olarak vazgeçilmez ve dünyanın üretim fabrikası ve dengeleyici gücü olduğunu ABD ile birlikte tüm dünyaya ilan etmiş oldu. Çin olmadan dünya ekonomisinin çarklarının çalışmadığı pandemi ile ortaya çıkmıştı.
Nadir toprak elementleri, mıknatıs teknolojileri, tuz enerjisi, robotik, batarya zinciri ve kritik mineral işleme kapasitelerinde küresel ekonominin Çin bağımlılığı aşikâr. Trump’ın bu üretim gücünün ABD’ye dönmesi ve Çin bağımlılı ğının azaltılması çabası öyle kolay kolay ulaşılacak bir hedef gibi görünmüyor. Xi’nin soğukkanlı duruşunun altında dünya ekonomisine “Çin kaos değil istikrar sunuyor” mesajı çok belirgindi.
ABD’NİN PETROL KOZU
Gümrük tarifeleri ile başlayan Çin satrancı, Venezüella operasyonu ve Hürmüz ablukası ile bir Petrol Kıskacına dönüştü. Trump, Çin’in enerji ihtiyacını karşılamak üzere Amerikan kaynak larına yönelmesinin ticaret dengesi açısından tarihi bir adım olduğunu vurgularken, Çin de ABD’den petrol satın almayı kabul ettiğini duyurdu. Liderlerin enerji mutabakatı, küresel arz güvenliğine dair beklentileri değiştirirken piyasalarda işlem hacmini artırdı. Çin’in bu alımları gerçekleş tirmek amacıyla Teksas, Louisiana ve Alaska eyaletlerinde bulunan limanlara şimdiden gemilerini gön dermeye başladığı Trump tarafından bir zafer havasında duyuruldu. İran petrolünün %90’lık kısmı Çin tarafından, Brent fiyatının 10 dolar altında alınmaktaydı. Şimdi rota ABD’ye dönerken, ucuz petrol günleri de bitmiş oldu. Trump, Çin’e yüksek fiyatlı petrol satışı yaparak Hürmüz Krizinin ticari kazananı olduğunu ilan etmiş oldu.
STRATEJİK ATEŞKES
Genel olarak zirvenin kazananın dan bahsetmek pek mümkün olmasa da, her iki taraf da şu anda büyük bir gerilim ve ekonomik deprem istemiyor, süreç yönetimi ile zaman kazanmak en iyi seçenek.
Taiwan başta olmak üzere, tüm sorunlar aynen masada duruyor; Askerî rekabet, Pasifik’te güç mücadelesi, teknoloji savaşları, yapay zekâ yarışı.
Çin’in Rusya ve İran ilişkileri Washington’un karnını ağrıtmaya devam ediyor. Trump’dan önce İran dış işleri bakanı Arakci’nın, sonrasında da Putin’in Pekin’de ağırlanacak olması yeterince can sıkıcı.
Bütün bunların ışığında ortaya çıkan şey; sürdürülebilir bir stratejik ateşkesten ibaret.
RİSK / FIRSAT DENGESİ
Trump’ın komiklikleri ile son bulan zirve bir kelebek etkisi yapar mı? Türkiye Ortadoğu da şekillenen yeni bölgesel güç dengesinde, Çin ABD arasındaki bu stratejik gerilim de bazı riskleri göğüslerken, bazı fırsatları yakalayabilir.
İçinde bulunduğumuz Orta Koridor önem kazanıyor. Küresel tedarik zincirleri yeniden şekillenirken, Çin dışındaki alternatif üretim merkezleri önem kazanıyor.
Kritik mineraller ve sanayi güvenliği ön plana çıkarken, Enerji lojistiği yeniden planlanıyor. Türkiye coğrafi olarak tüm planların ortasında güçlü ve güvenli bir liman olma avantajını ikame ediyor.
Ya eksikliklerimiz? Hukuk güvenliği, teknoloji ve eğitim kapasitesi, kurumsal öngörülebilirlik, bürokrasi ve yatırımcı güveni acil konularımızdan. Şekillenen yeni dünyada yalnızca stratejik konum avantajımız yeterli değil, stratejik güven üretebilen ülke olmamız şart.
