Yapay zekânın çalışma hayatındaki etkisi giderek daha görünür hale gelirken, teknolojik dönüşümün kadın ve erkek çalışanlara aynı şekilde yansımadığı görülüyor. Almanya İş Piyasası ve Meslek Araştırmaları Enstitüsünün (IAB) çalışmaları, yapay zekâ kullanımından istihdamdaki dönüşüme kadar farklı alanlarda cinsiyet temelli ayrışmaların bulunduğuna işaret ediyor.
Araştırmalarda, yapay zekâ ve diğer dijital teknolojilerden etkilenme düzeyinin meslek gruplarına göre önemli ölçüde değiştiği belirtilirken, teknolojik dönüşümün mevcut kadın-erkek eşitsizliklerini artırabileceği gibi doğru politikalarla azaltabileceğine de dikkat çekiliyor.
YAPAY ZEKÂ KULLANIMINDA CİNSİYET FARKI SÜRÜYOR
IAB ile Initiative D21 tarafından gerçekleştirilen “Digital Gender Gap” araştırmasına göre kadınlar yapay zekâ uygulamalarını erkeklerden daha az ve daha düşük yoğunlukta kullanıyor.
Araştırmanın ilk sonuçlarında kadınlarla erkekler arasındaki yapay zekâ kullanım farkı 16 puan olarak ölçüldü. Yaş, eğitim, gelir, mesleki konum, beceriler ve teknolojiye yönelik tutum gibi değişkenler hesaba katıldığında bile farkın yaklaşık 8 puan seviyesinde devam ettiği görüldü.
Özellikle genç çalışanlarda fark daha belirgin hale geliyor. 1996-2010 yılları arasında doğan çalışanlar arasında erkeklerin yaklaşık yarısı yapay zekâyı yoğun biçimde kullanırken, kadınlarda bu oran üçte birin altında kalıyor.
YAPAY ZEKÂDAN ETKİLENEN MESLEKLERDE DÖNÜŞÜM HIZLANIYOR
IAB’nin iş gücü piyasasına yönelik araştırmaları, yapay zekâdan yüksek düzeyde etkilenen mesleklerde genel bir istihdam çöküşünün henüz ortaya çıkmadığını gösteriyor.
Almanya’da sosyal güvence kapsamındaki yaklaşık 22,3 milyon tam zamanlı çalışanın verileri üzerinden yapılan incelemelerde, yapay zekâ etkisinin yüksek olduğu mesleklerdeki istihdamın bazı gruplarda daha olumlu seyrettiği belirlendi.
Özellikle 30-39 yaş grubunda, yapay zekâdan daha fazla etkilenen mesleklerde istihdam artışı daha az etkilenen mesleklere kıyasla yaklaşık 6 puan daha yüksek gerçekleşti. 40-64 yaş grubunda ise fark yaklaşık 5 puan oldu.
GENÇ ÇALIŞANLARDA TABLO TERSİNE DÖNÜYOR
Teknolojik dönüşümün en fazla tartışılan etkilerinden biri ise çalışma hayatına yeni giren gençlerde görülüyor.
IAB araştırmasına göre 20-29 yaş grubunda yapay zekâ etkisinin yüksek olduğu mesleklerde tam zamanlı istihdam, daha az etkilenen mesleklere kıyasla 1,2 puan daha fazla geriledi.
Araştırmacılar bu durumun doğrudan yalnızca yapay zekâya bağlanamayacağını belirtiyor. Almanya’daki ekonomik durgunluğun genç istihdamı üzerindeki etkisinin teknolojik dönüşümden daha güçlü olduğu değerlendiriliyor.
IAB Araştırmacısı Oliver Schlenker, ekonomik açıdan zayıflayan sektörlerde genç istihdamının 2022-2025 döneminde yüzde 4,2 azaldığını belirterek, yapay zekânın mevcut tabloda ikincil faktörlerden biri olduğunu ifade etti.
KADINLARIN YOĞUN OLDUĞU İŞLERDE OTOMASYON RİSKİ
Yapay zekânın kadın ve erkek çalışanlar üzerindeki etkisinde mesleklerin yapısı da belirleyici rol oynuyor.
IAB’ye göre erkekler ortalama olarak yapay zekâ ve dijital teknolojiler tarafından dönüştürülme potansiyeli yüksek bazı mesleklerde daha fazla yer alıyor. Buna karşılık kadınların yoğun şekilde çalıştığı idari işler, büro hizmetleri ve evrak işlemleri gibi alanlardaki birçok görevin de yapay zekâ tarafından otomatikleştirilebilir hale geldiği belirtiliyor.
Bu nedenle araştırmacılar, “kadınlar daha az etkileniyor” ya da “erkekler daha fazla risk altında” şeklinde tek yönlü bir değerlendirme yapılamayacağını, her meslek grubunun ayrı incelenmesi gerektiğini vurguluyor.
EĞİTİM YAPAY ZEKÂ FARKINI AZALTIYOR
Araştırmanın öne çıkan sonuçlarından biri de çalışanlara verilen yapay zekâ eğitimlerinin cinsiyet farkını azaltabilmesi oldu.
İşveren tarafından finanse edilen eğitimlere katılan çalışanlarda kadınlarla erkekler arasındaki yoğun yapay zekâ kullanımı farkının yaklaşık 1 puana kadar gerilediği belirtildi.
Kadınların kendi girişimleriyle edindikleri yapay zekâ bilgi ve becerilerinin kullanım oranını 15 puan artırdığı, erkeklerde ise aynı etkinin 8 puan seviyesinde kaldığı tespit edildi.
Uzmanlar, yapay zekânın çalışma hayatında giderek daha önemli bir beceri haline gelmesi nedeniyle şirketlerin dönüşümü yalnızca teknoloji yatırımı olarak değil, çalışanların eğitim ve yetkinliklerinin geliştirilmesi açısından da ele alması gerektiğine dikkat çekiyor.
