Türkiye, yapay zeka alanındaki yatırım, üretim ve girişimcilik ekosistemini büyütmek için yeni bir altyapı ve finansman modeli hazırlıyor. 2026-2030 dönemi Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda “yapay zeka büyüme bölgeleri” ile bu bölgelerin içerisinde faaliyet gösterecek “yapay zeka fabrikaları” kurulacak.
Kamu kaynakları ile özel sektör yatırımlarının ortak hedefler doğrultusunda harekete geçirilmesiyle 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer oluşturulması amaçlanıyor. Bu kapsamda kamu bütçesi, özel sektör yatırımları, uluslararası fonlar, teşvik mekanizmaları ve kamu-özel iş birliklerinden yararlanılacak.
İLK BÜYÜME BÖLGESİ BİR YIL İÇİNDE İLAN EDİLECEK
Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarının hızlandırılması amacıyla enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı önceden hazırlanmış özel statülü bölgeler oluşturulacak.
Yüksek kapasiteli ve yedekli fiber bağlantıya sahip olacak yapay zeka büyüme bölgelerinde izin ve ruhsat süreçlerinin hızlandırılması planlanıyor. Bölgelerin içerisinde birden fazla şirketin ortak kullanabileceği yapay zeka fabrikaları da faaliyet gösterecek.
Bu merkezler, büyük ölçekli hesaplama kapasitesini veri alanları, model geliştirme araçları, test ortamları, teknik destek ve ürünleştirme hizmetleriyle bir araya getirecek.
Ana yatırımcı ve işletmecilerden KOBİ’ler, girişimler ve araştırmacılar için kapasite ayırmaları, mentörlük desteği vermeleri ve bulundukları bölgedeki teknoloji ekosisteminin gelişimine katkı sağlamaları beklenecek.
İlk yapay zeka büyüme bölgesinin bir yıl içerisinde ilan edilmesi ve öncü yatırımcıların seçilmesi hedefleniyor. 2027 sonuna kadar en az bir bölgenin ilk faz kapasitesiyle faaliyete geçirilmesi planlanıyor.
2028’E KADAR 5 BÜYÜME BÖLGESİ HEDEFİ
Türkiye’nin yapay zeka altyapısının farklı bölgelere yayılması da planın önemli başlıkları arasında bulunuyor.
2028 sonuna kadar en az 5 yapay zeka büyüme bölgesinin ilan edilmesi, bunların en az 3’ünün faaliyete geçmesi hedefleniyor. Aynı dönemde en az 3 bölgesel mükemmeliyet merkezi ile 6 erişim noktasının açılması öngörülüyor.
Faaliyete geçirilen hesaplama kapasitesinde yüzde 70 kullanım oranına ulaşılması planlanırken, özellikle yüksek maliyetli altyapıya tek başına erişmekte zorlanan KOBİ ve girişimlerin ortak kaynaklardan yararlanmasının önü açılacak.
25 MİLYAR LİRALIK İKİ AŞAMALI FON MODELİ
Yapay zeka ekosisteminin finansman tarafında ise “Yapay Zeka Finansman Merdiveni” adı verilen iki aşamalı bir yapı kurulacak.
Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu ile temel ve uygulamalı araştırmaların yanı sıra erken aşama projeleri desteklenecek. Bu fondan en az 10 milyar liralık kaynak aktarılması ve desteklenen projelerin en az yüzde 40’ının pilot uygulama veya prototip aşamasına ulaşması hedefleniyor.
Araştırma fonundan çıkarak olgunlaşan veya ürün-pazar uyumunu kanıtlayan yerli girişimler ise 15 milyar lira büyüklüğündeki Yapay Zeka Büyüme Fonu’ndan yararlanabilecek.
Bu fon üzerinden en az 20 yapay zeka girişimine yatırım yapılması planlanırken, kullanılan her birim kamu kaynağı karşılığında en az iki birim özel sermayenin harekete geçirilmesi amaçlanıyor.
KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ORTAK YATIRIM YAPACAK
Yapay Zeka Büyüme Fonu üç farklı mekanizma üzerinden çalışacak. Kamu ile özel yatırımcıların eşit koşullarda ortak yatırım yapması, yerli ve yabancı risk sermayesi fonlarına kaynak aktarılması ve girişimlere borçlanma ile garanti desteği sağlanması planlanıyor.
Finansman mekanizması Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ana sorumluluğunda yürütülecek. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK ve Türkiye Varlık Fonu da süreçte yer alacak.
KOBİ’LERE 1000 YAPAY ZEKA KUPONU
Plan kapsamında küçük ve orta ölçekli işletmeler ile girişimlerin fikirlerini ürüne dönüştürmesini desteklemek amacıyla ilk 12 ay içerisinde en az 1000 yapay zeka kuponu dağıtılacak.
Desteklenen projelerin en az yarısının pilot uygulama aşamasına geçirilmesi, pilotların en az üçte birinin ise kalıcı ürün veya hizmete dönüştürülmesi hedefleniyor.
Pilot uygulamalarda ortalama en az yüzde 10 verimlilik veya kalite artışı sağlanması planlanırken, denemeden pilot aşamasına geçiş süresinin en fazla 4 ay, pilottan ürüne dönüşümün ise en fazla 6 ay olması öngörülüyor.
10 MİLYAR DOLARLIK YATIRIM HEDEFİ
Türkiye, yapay zeka ve veri merkezi alanında 2030 yılına kadar en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı yatırımın harekete geçirilmesini hedefliyor. Aynı dönemde en az 1 gigavat kurulu güce ulaşılması planlanıyor.
HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamındaki veri merkezi ve yapay zeka çağrıları, yatırımların teşvik altyapısını oluşturacak.
Uluslararası yatırımcılar için oluşturulacak tek pencere sistemi üzerinden ön uygunluk değerlendirmesi ile yatırım yol haritasının en fazla 30 iş gününde tamamlanması hedefleniyor.
YAPAY ZEKA MODELLERİ İHRAÇ EDİLECEK
Planın ihracat ayağında ise Türkiye’de geliştirilen sektörel yapay zeka modellerinin dış pazarlara taşınması amaçlanıyor.
2028 sonuna kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşmasına ulaşılması, 3 öncelikli pazarda aktif ortaklık kurulması ve yurt dışında en az 25 kurumsal yapay zeka uygulamasının devreye alınması hedefleniyor.
Sektörel yapay zeka modellerinden en az 100 milyon liralık ihracat geliri elde edilmesi de planın hedefleri arasında yer alıyor.
