Türkiye’nin teknoloji ve inovasyon odaklı dönüşümünde araştırma ve geliştirme harcamalarına ayrılan kamu kaynakları önemli ölçüde arttı. Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden derlenen bilgilere göre merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ayrılan ödenek ve harcamalar, 2017’de 13 milyar 243 milyon 950 bin lira iken 2026’da 308 milyar 568 milyon 34 bin liraya yükseldi.
Sektörel dağılımda en dikkat çekici artış ise uzay çalışmalarında görüldü. “Uzayın keşfi ve kullanımı” için ayrılan kaynak 2017’de 30,5 milyon lira seviyesindeyken 2026’da 3,2 milyar liranın üzerine çıktı.
UZAY ÇALIŞMALARINDA BÜTÇE 107 KAT ARTTI
Türkiye’nin Milli Uzay Programı kapsamında yürüttüğü çalışmalar, insanlı ilk uzay bilim misyonu ve Türksat 6A gibi projeler, uzay alanındaki yatırımların öne çıkmasında etkili oldu.
2017 yılında merkezi yönetim bütçesinden uzayın keşfi ve kullanımına 30,5 milyon lira ayrılırken, bu tutar 2024’te 2,3 milyar lirayı aştı. 2026 itibarıyla ise söz konusu bütçe 3,2 milyar liranın üzerine çıktı.
Böylece uzay çalışmalarına ayrılan kaynak 2017-2026 döneminde 107 katlık artış gösterdi.
TARIM VE SANAYİDE AR-GE KAYNAKLARI ARTTI
Araştırma ve geliştirme bütçesindeki artış tarım ve sanayi alanlarına da yansıdı. Tarım sektörü için ayrılan Ar-Ge ödenekleri 2017’de 272,4 milyon liradan 2026’da 14,5 milyar liraya yükseldi.
Aynı dönemde endüstriyel üretim ve teknoloji alanına ayrılan kaynak 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya çıktı. Böylece bu alandaki bütçe yaklaşık 27 kat büyüdü.
EN BÜYÜK PAY GENEL BİLGİ GELİŞİMİNDE
Bütçe büyüklüğü açısından en yüksek kaynak “Genel bilgi gelişimi: Ar-Ge (Genel üniversite fonlarından finanse edilen)” başlığında bulunuyor.
Bu alana 2017’de 7,7 milyar lira ayrılırken, kaynak 2024’te 122 milyar liraya, 2026’da ise 214,5 milyar liraya yükseldi. Söz konusu kalem, toplam Ar-Ge bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturdu.
SAVUNMA VE EĞİTİM AR-GE’Sİ DE BÜYÜDÜ
Savunma alanındaki Ar-Ge bütçesi de 2017’deki 1,8 milyar lira seviyesinden 2026’da 12,3 milyar liraya yükseldi. Böylece savunma Ar-Ge’sine ayrılan kaynak yaklaşık 6,6 kat arttı.
Eğitim alanındaki Ar-Ge harcamaları 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya çıkarken, ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar için ayrılan kaynak 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya yükseldi.
Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi alanındaki Ar-Ge bütçesi de 2017’ye kıyasla yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya ulaştı. Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçler başlığındaki harcamalar ise 11 kattan fazla artışla 603,6 milyon lira seviyesine çıktı.
