Türkiye, tek kullanımlık plastik ürünlerde dev bir dönüşüme hazırlanıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi tek kullanımlık ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya yönelik yönetmeliği yıl sonunda yürürlüğe koymayı hedefliyor.
SIFIR ATIK VE DÖNGÜSEL EKONOMİ HEDEFİ
Bakanlık, Sıfır Atık Hareketi kapsamında depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik ederken, çevre için tek kullanımlık plastikleri yasaklayarak önemli bir adım daha atıyor. Yönetmelik, AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi’ne uyum ve çevresel etkiyi azaltma hedefiyle hazırlandı.
KAPSAM VE UYGULAMA
Yönetmelik taslağı, plastik çatal, kaşık, bıçak, tabak, genleştirilmiş polistirenden (EPS) gıda kapları, içecek kapları ve bardaklar ile pipet ve kulak pamukları gibi ürünleri kapsıyor. Sivil toplum ve sektör değerlendirmelerinin ardından düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlanacak.
SEKTÖR DÖNÜŞÜME HAZIR
Tek kullanımlık plastiklere yönelik getirilmesi planlanan yasakları değerlendiren PLASFED Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Karadeniz, sektörün bu dönüşüme yabancı olmadığını ancak uygulama sürecinin hassasiyetle yönetilmesi gerektiğini vurguladı. Karadeniz yaptığı açıklamada, “Avrupa Yeşil Mutabakatı ve küresel sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda plastik endüstrimizin dijitalleşme ve geri dönüşüm odaklı bir kabuk değişimine girmesi artık bir tercih değil, zorunluluktur,” derken, yasakların ekonomik boyutuna da dikkat çekti. Sektörün ham madde ve lojistik maliyetlerle mücadele ettiği bir dönemde olduklarını belirten Karadeniz, “Tek kullanımlık ürünlerin piyasadan çekilmesi sürecinde, yerli üreticinin kapasitesini doğa dostu alternatiflere kaydırabilmesi için uygun teşvik mekanizmaları hayata geçirilmelidir; zira bizim asıl hedefimiz yasaklardan ziyade ‘atığın kaynağında ayrıştırıldığı ve ekonomiye kazandırıldığı’ tam döngüsel bir ekosistem inşa etmek olmalıdır,” ifadelerini kullandı.
DOĞA DOSTU ALTERNATİFLER ÖNE ÇIKIYOR
Tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton alternatifleri kullanılacak. İlerleyen dönemde bazı plastik içecek bardakları, gıda kapları ve kargo poşetleri ile ıslak mendil ve temizlik havlularında da kısıtlama ve işaretleme tedbirleri hayata geçirilecek.
HALK DESTEĞİ YÜKSEK
TÜİK iş birliğiyle yapılan araştırmaya göre vatandaşların yüzde 77,65’i tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekliyor. Katılımcıların yüzde 60’ı ürünlerin yasaklanmasını, yüzde 78,71’i ise kağıt, karton ve ahşap alternatiflerin kullanılmasını destekliyor.
TÜRKİYE’DEKİ TÜKETİM RAKAMLARI
2022’de Türkiye’de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bunlar arasında 32 bin 406 ton çatal-kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi bulunuyor.
AVRUPA ÖRNEKLERİ
AB ülkeleri de benzer adımlar atıyor. Fransa, Almanya, İspanya ve Hollanda tek kullanımlık plastiklerde yasaklar ve vergilendirme uygulamalarıyla alternatif ürünleri öne çıkarıyor. İtalya ve Yunanistan ise kompostlanabilir ve sürdürülebilir ürünlere yönelirken Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya direktifi ulusal yasalarına aktarma sürecinde.
Bu yasak, Türkiye’de plastik kirliliğine karşı hem çevresel hem ekonomik anlamda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
