Derin bir iş gücü açığı ve yaşlanan demografik yapısıyla yapay zeka (AI) çözümleri için en verimli zeminlerden biri olması beklenen Japonya, teknoloji adaptasyonunda şaşırtıcı derecede yavaş kalıyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) geçtiğimiz yılın sonunda yayımladığı verilere göre, Japon çalışanların yalnızca yüzde 8,4’ü işlerinin bir parçası olarak yapay zeka kullanıyor.
Küresel rekabetteki diğer ülkelere bakıldığında ise makasın ne kadar açıldığı net bir şekilde görülüyor:
-
ABD: Çalışanların yüzde 50’si yapay zekadan faydalanıyor.
-
İngiltere: Kullanım oranı yüzde 32 seviyesinde.
-
Singapur: Birleşik Arap Emirlikleri’nin ardından Asya’da yapay zekanın en çok benimsendiği Singapur’da çalışanların yüzde 56’sı yapay zekayı “haftada birden fazla kez” kullanıyor.
“SIFIR HATA” BEKLENTİSİ VE RİSKTEN KAÇINAN KÜLTÜR
Japon şirketlerine yapay zeka sistemleri satmak üzere ülkede ofis açan ABD’li girişim Kuse AI’ın kurucu ortağı Austin Xu’ya göre, bu yavaşlığın temelinde muhafazakar ve riskten kaçınan iş kültürü yatıyor. Süreç odaklı “uzlaşma kültürünün” karar almayı yavaşlattığını belirten Xu, şu değerlendirmede bulunuyor:
“Japonya’da özellikle müşteriyle yüz yüze gelinen işlerde yapay zeka hatalarına karşı tolerans neredeyse sıfır. Bazı şirketler, bir işi bir makineye devredip hata riskini almaktansa o pozisyonu boş bırakmayı tercih ediyor.”
Kyoto Üniversitesi’nden uluslararası yönetim profesörü Parrisa Haghirian da bu görüşü destekliyor. Japon şirketlerinin hataya, belirsizliğe ve itibar kaybına karşı aşırı hassas olduğunu vurgulayan Haghirian; üretken yapay zekanın şimdilik yalnızca yazma, özet çıkarma veya bilgi toplama gibi düşük riskli görevlerde kullanıldığını, temel operasyonlara veya karar alma mekanizmalarına dahil edilmediğini ifade ediyor. Hatta Japon sağlık sektöründe hasta dosyalarının tam olarak dijitalleştirilmediği, bir hastane çalışanının ifadesiyle sistemin kağıt yığınları yüzünden adeta “Taş Devri’ni” andırdığı belirtiliyor.
HÜKÜMETİN ÇABALARI VE ESKİ ALTYAPI ENGELİ
G7 ülkeleri arasında en düşük verimlilik oranına sahip olan Japonya’da hükümet, durumun farkında. Geçtiğimiz yıl meclisten geçen Yapay Zeka Teşvik Yasası ile şirketlerin teknoloji yatırımlarının artırılması hedefleniyor. Japonya Maliye Bakanlığı, işletmelerin yapay zeka kullanım oranının son beş yılda yüzde 11’den yüzde 75’e çıktığını savunsun da, eleştirmenler bu şirketlerdeki personelin sadece çok küçük bir azınlığının yapay zekayı kısıtlı seviyede kullandığını belirtiyor.
Meiji Üniversitesi’nden Prof. Yasushi Ogasawara, şirketlerin dijital dönüşümündeki asıl engelleri şu şekilde sıralıyor:
-
Düşük Dijital Okuryazarlık: Japon halkı akıllı telefonlar gibi cihazları sevmelerine rağmen iş gücünün dijital okuryazarlığı oldukça düşük. Ülkenin 2030 yılına kadar yaklaşık 800 bin IT uzmanı açığı vermesi bekleniyor.
-
Eski Sistemler: Japon şirketlerindeki bilgisayar sistemlerinin yaklaşık yüzde 60’ı, 20 yıldan daha eski.
-
İstihdam Baskısı: İşletmeler, yapay zeka geliştirip iş kayıplarına yol açmaktan ziyade “tam istihdamı” korumak yönünde yoğun bir baskı hissediyor.
Özellikle Kanematsu gibi büyük ticaret şirketleri, işe alımlarda “yapay zeka okuryazarlığına” öncelik vermeye başlasa da, Japon toplumunun sancısız bir reform beklentisi içinde olması köklü değişimleri zorlaştırıyor. Uzmanlara göre Japonya’da “yıkıcı inovasyon” (disruption) hala kirli bir kelime olarak görülüyor, ancak bu yıkım gerçekleşmeden ülkenin ihtiyaç duyduğu verimlilik artışını yakalaması pek mümkün görünmüyor.
