İsrail, ABD ile İran arasındaki gerilimin askeri çatışmaya dönüşmesiyle birlikte, Basra Körfezi’ni dünyaya bağlayan en kritik su yolu olan Hürmüz Boğazı fiilen kapandı. Günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürününün küresel piyasalara ulaşamaması, enerji piyasalarında tarihi bir arz şoku yarattı. Normal şartlarda günde ortalama 138 geminin geçtiği boğazda, geçişlerin günlük 4 gemiye kadar düşmesi, deniz trafiğindeki felç durumunu gözler önüne seriyor. Bu durum, özellikle sevkiyatlarının neredeyse tamamını bu rotadan gerçekleştiren Irak, Kuveyt, Katar ve Bahreyn gibi ülkeleri üretim tesislerini kapatma noktasına getirdi. Irak’ın Basra’daki Rumeyle sahasında üretimi durdurma kararı alması, krizin üretim ayağındaki ilk büyük çatlağı oluşturdu.
ALTERNATİF GÜZERGAHLAR ÇÖZÜM OLMAYA YETMİYOR
Hürmüz Boğazı’na alternatif arayışında olan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), mevcut boru hatlarını devreye alarak krizi yumuşatmaya çalışıyor. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı (Petroline) ve BAE’nin ADCOP hattı, her ne kadar stratejik çıkış yolları olarak görülse de toplam kapasiteleri Hürmüz’den geçen devasa hacmi telafi etmekten çok uzak kalıyor. Uzmanlar, bu hatların tam kapasite çalışsa bile günlük ancak 6-6,5 milyon varillik bir hacmi karşılayabileceğini, bu durumun 10 milyon varilin üzerinde bir miktarın hala açıkta kalması anlamına geldiğini belirtiyor. Üstelik bu alternatif hatların da çatışma bölgesine yakınlığı ve lojistik kısıtlamalar nedeniyle saldırılara açık olması, enerji güvenliğini pamuk ipliğine bağlıyor.
KÜRESEL TİCARETTE ROTA ÜMİT BURNU’NA KAYDI
Hürmüz’deki kısıtlamalar nedeniyle ticari gemiler rotalarını 15. yüzyılın keşfi olan Ümit Burnu’na çevirdi. Bu zorunlu güzergah değişikliği, kargoların teslimat sürelerini 10 ila 20 gün arasında uzatırken, lojistik maliyetlerini ve navlun fiyatlarını da zirveye taşıdı. Özellikle Asya pazarının en büyük alıcısı olan Çin, enerji ithalatının yarısını bu bölgeden sağlaması sebebiyle iç piyasa arz güvenliğini korumak adına akaryakıt ihracatını tamamen durdurdu. Krizin etkileri sadece enerjiyle sınırlı kalmayıp küresel havacılık sektörünü de vurdu; bölge genelinde 23 binden fazla uçuşun iptal edilmesiyle sektör tarihi bir operasyonel krizle karşı karşıya kaldı.
LNG PİYASASINDA ÇIKIŞ YOLU YOK
Petrol tarafında sınırlı da olsa boru hattı alternatifleri bulunurken, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticareti için Hürmüz Boğazı’nın hiçbir alternatifi bulunmuyor. Küresel LNG ticaretinin yüzde 20’sini gerçekleştiren Katar ve BAE için boğazın kapalı kalması, Asya ve Avrupa pazarlarına gaz akışının tamamen kesilmesi anlamına geliyor. Bu durum, küresel gaz fiyatlarında anlık sıçramalara neden olurken, piyasaların güvenli liman arayışıyla altın fiyatlarını yukarı yönlü tetiklediği gözleniyor. Enerji danışmanları, krizin 21 günü aşması halinde küresel ölçekte enerji tesislerinde kalıcı kapanmaların başlayabileceği ve ekonomik tahminlerin öngörülemez bir sürece gireceği uyarısında bulunuyor.
