Sivas Kayalıpınar’da sürdürülen kazılarda, Kral II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçası daha gün yüzüne çıkarıldı. Geçtiğimiz sezon bulunanlarla birlikte arşivdeki tablet ve parça sayısı 184’e ulaşırken, belgeler Hititlerin devlet yönetiminden askerî gelişmelerine, salgın hastalıklardan kraliyet ailesinin yaşamına ve kehanet uygulamalarına kadar 3 bin 400 yıl öncesine ışık tutuyor.
Anadolu toprakları, yaklaşık 3 bin 400 yıl önce Hititlerin devlet yönetimine ilişkin tuttuğu kayıtları günümüze taşımaya devam ediyor. Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar’da, Eski Asur ve Hitit kaynaklarında Šamuḫa olarak geçen yerleşimde sürdürülen kazılarda, Hitit tarihine ilişkin önemli yeni buluntular ortaya çıkarıldı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2026 yılı kazılarında Kral II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasının bulunduğunu açıkladı. Geçtiğimiz sezon ele geçirilen buluntularla birlikte sayı 184’e ulaşırken, Kayalıpınar’daki kraliyet arşivinin 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşivlerden biri olduğu belirtildi.
Hititçe ve Hurrice kaleme alınan belgeler; devlet yönetimi, askerî gelişmeler, inanç dünyası, kraliyet ailesinin yaşamı ve dönemin kâtiplik kültürüne ilişkin önemli bilgiler içeriyor.
3 BİN 400 YIL ÖNCESİNİN SALGINI TABLETLERDE
Arşivde yer alan belgelerin en dikkat çekici bölümlerinden biri, şehirden şehre yayılan yüksek ateşli bir salgına ilişkin kayıtlar oldu.
Tabletlerde özellikle çocukları ve bebekleri etkileyen hastalık nedeniyle küçük prens ve prenseslerin yanı sıra yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının kehanet ve fal sorgulamalarıyla takip edildiği görülüyor.
Belgeler arasında henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumuna ilişkin kayıtlar da bulunuyor. Prensesin geleceğinin kehanet yoluyla anlaşılmaya çalışıldığı, başka bir tablette ise hayatını kaybetmesinin ardından gerçekleştirilen cenaze ritüelinin kayıt altına alındığı belirtiliyor.
Bir başka tablette ise falcının krala gönderdiği bilgiler arasında, bebek prensesin henüz yeri tespit edilemeyen Ziulila kentinde hastalandığına ilişkin kayıtların bulunduğu aktarılıyor.
BATI ANADOLU’DAN KRALA SAVAŞ ALARMI
Kayalıpınar’daki arşiv, Hititlerin yalnızca iç yaşamına değil, karşı karşıya kaldığı askerî tehditlere ilişkin de önemli bilgiler sunuyor. Batı Anadolu’daki Hitit generalleri tarafından Šamuḫa’da bulunan Hitit kralına gönderilen bir mektupta, Hitit bölgesinin düşmanlar tarafından çevrelendiği bildiriliyor. Generaller, tehdide karşı koyabilmek için kraldan asker, at ve savaş arabası gönderilmesini talep ediyor. Mektupta, gerekli desteğin ulaşmaması halinde durumun ağırlaşacağı ve Hitit ordusunun yok edilebileceği yönünde uyarılar da yer alıyor. Belgede generallerin, istenen desteğin gönderilmemesi halinde ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala bildirdiği de görülüyor.
HİTİTLERİN KUŞ KEHANETLERİ KAYIT ALTINA ALINDI
Kraliyet arşivinin sunduğu bilgiler, Hititlerin inanç ve kehanet dünyasına ilişkin yeni ayrıntıları da ortaya çıkarıyor. Belgelerden birinde kuş falcılarının Šamuḫa dışına çıkarak farklı bölgelerde gerçekleştirdikleri gözlemler kayıt altına alınmış durumda. Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergâhlar ve gözlemledikleri kuşlara ilişkin bilgilerin ayrıntılı biçimde yazıldığı belirtiliyor. Çivi yazılı metinlerin, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda da daha önce bilinmeyen bilgiler sunduğu ifade ediliyor.
184 TABLET VE PARÇA DEVLET ARŞİVİNİN KAPSAMINI GENİŞLETTİ
Kayalıpınar’da 2025 yılında aynı alanda bulunan 53 çivi yazılı tablet ve parçasının da söz konusu arşive ait olduğu değerlendiriliyor. 2026 yılında ortaya çıkarılan 131 yeni buluntuyla birlikte arşivdeki tablet ve parça sayısı 184’e ulaştı. Kral II. Tudhaliya dönemine tarihlenen metinler; Hitit tarihi ve dinî uygulamaların yanı sıra dönemin dili, yazıcılık geleneği ve kâtiplik kültürüne ilişkin yeni veriler sağlıyor.Bu yönüyle Kayalıpınar’daki buluntular, yalnızca Hititlerin siyasi ve askerî tarihine değil, günlük yaşamdan inanç sistemine kadar uzanan geniş bir alana ışık tutuyor.
KAZILAR 2021’DEN BU YANA SÜRÜYOR
Kayalıpınar kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor. Kazılarda ortaya çıkarılan yeni tabletler, Hititlerin yaklaşık 3 bin 400 yıl önce oluşturduğu devlet hafızasının önemli bir bölümünü günümüz dünyasına taşırken, Anadolu’nun geçmişine ilişkin araştırmalara da yeni veriler kazandırıyor. Kayalıpınar’da bulunan kraliyet arşivi; salgın hastalık, savaş, yönetim, kraliyet yaşamı ve kehanet gibi farklı başlıklardaki kayıtlarıyla Hitit dünyasının çok yönlü yapısını gözler önüne seriyor.
