Türkiye’de emekli aylıklarının artırılmasına yönelik çalışmalar sürerken, maaş hesaplama sisteminde değişiklik yapılması konusu yeniden gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın emeklilerin gelirlerinin iyileştirilmesi için ekonomi yönetimine verdiği talimatın ardından, yeni düzenlemenin nasıl şekilleneceği merak ediliyor.
AK Parti Grup Başkanvekili Abdülhamit Gül, emekli maaşlarına ilişkin çalışmaların Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütüldüğünü açıkladı.
Bu gelişmeyle birlikte sosyal güvenlik sisteminde emekli aylıklarının asgari ücret üzerinden hesaplanmasını ve güncellenmesini öngören akademik bir öneri de dikkat çekti. Söz konusu model, emekli maaşlarının zaman içerisinde asgari ücret karşısında değer kaybetmesini önlemeyi amaçlıyor.
ERDOĞAN’DAN EMEKLİ MAAŞLARI İÇİN TALİMAT
AK Parti Grup Başkanvekili Abdülhamit Gül, basın mensuplarının emekli aylıklarına yönelik çalışmalar hakkındaki sorularını yanıtladı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konuyu yakından takip ettiğini belirten Gül, ekonomi yönetimine gerekli çalışmaların yürütülmesi yönünde talimat verildiğini söyledi.
Gül, “Bu konuda çalışmalar devam ediyor. Sayın Cumhurbaşkanımız hem kabinede hem MKYK’de ekonomi yönetimine talimatlarını verdiler. Emeklilerimizin hak ettiği bir maaşa kavuşmaları hususunda güçlü talimatları oldu ve Maliye Bakanımız, Çalışma Bakanımız, ekonomi yönetimimiz bu konuyu çalışıyor” ifadelerini kullandı.
Yeni düzenlemenin emeklilerin beklentilerini karşılayacak şekilde hazırlanmasının amaçlandığını belirten Gül, çalışmaların tamamlanmasının ardından gerekli yasal adımların atılacağını ifade etti.
Gül, “En hakkaniyetli, en vatandaşlarımızın memnun olacağı şekilde bir sonuç olacaktır diye inanıyoruz. Çalışmalar tamamlandıktan sonra kanunlaşır” dedi.
EMEKLİ AYLIKLARINDA YENİ HESAPLAMA MODELİ ÖNERİLDİ
Emekli maaşlarına ilişkin çalışmalar devam ederken, Şeker-İş Sendikasının hakemli İş ve Hayat dergisinde yayımlanan akademik makalede farklı bir hesaplama modeli gündeme getirildi.
“Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi” başlıklı çalışmada, emekli aylıklarının asgari ücrete endekslenmesi önerildi.
Model, emekli aylığının ilk bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranının korunmasını ve sonraki dönemlerde de bu oranın esas alınmasını öngörüyor.
Böylece emekli aylıklarının yalnızca enflasyon oranlarına göre değil, asgari ücretteki değişimler dikkate alınarak güncellenmesi amaçlanıyor.
Ancak bu çalışma, hükümet tarafından kabul edilmiş veya resmî olarak açıklanmış bir düzenleme değil. Emekli maaşlarının hesaplanmasına yönelik akademik bir öneri niteliği taşıyor.
43 BİN 954 LİRALIK MAAŞ 67 BİN 874 LİRAYA ÇIKIYOR
Yeni hesaplama önerisinin emekli aylıkları üzerindeki olası etkisi, çalışmada örneklerle ortaya konuldu.
2000-2024 yılları arasında prime esas kazancı ortalama üç asgari ücret düzeyinde bulunan ve 1 Şubat 2025 tarihinde emekli olan bir kişinin aylığı üzerinden hesaplama yapıldı.
Mevcut sistemde söz konusu kişinin Temmuz 2026 itibarıyla emekli aylığı 43 bin 954 lira seviyesinde bulunuyor.
Önerilen asgari ücrete endeksli hesaplama modelinde ise aynı kişinin aylığı 67 bin 874 liraya ulaşıyor.
Böylece iki yöntem arasında yaklaşık 23 bin 920 liralık fark ortaya çıkıyor.
Söz konusu rakam, belirli prim günleri ve kazanç geçmişi üzerinden hazırlanan örnek hesaplamayı yansıtıyor. Düzenlemenin bütün emeklilere aynı tutarda artış sağlayacağı anlamına gelmiyor.
ASGARİ ÜCRET ARTTIKÇA EMEKLİ AYLIĞI DA GÜNCELLENECEK
Akademik çalışmada önerilen sistemin temelinde, emekli aylığının asgari ücret karşısındaki oranının korunması bulunuyor.
Mevcut sistemde emekli aylıkları farklı dönemlerde uygulanan hesaplama yöntemleri ve güncelleme katsayıları üzerinden belirleniyor.
Önerilen modelde ise prime esas kazançların güncellenmesinde asgari ücretin güncel tutarının kullanılması öngörülüyor.
Bu kapsamda ocak ayında emekli aylıkları yeni asgari ücret üzerinden yeniden hesaplanacak.
Temmuz ayında asgari ücretin artırılması halinde emekli aylıklarına da aynı oranda artış yapılması öneriliyor.
Asgari ücrette yıl ortasında değişiklik yapılmaması durumunda ise emekli aylıklarının altı aylık tüketici enflasyonu oranında artırılması planlanıyor.
Böylece maaşların zaman içerisinde asgari ücret karşısındaki seviyesinin korunması hedefleniyor.
MEVCUT SİSTEMDE ÜÇ FARKLI DÖNEM ETKİLİ OLUYOR
Türkiye’de emekli aylıklarının hesaplanmasında çalışma dönemine göre farklı kurallar uygulanıyor.
2000 yılı öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası dönemlerde emekli aylığının belirlenmesinde farklı parametreler kullanılıyor.
2000 öncesindeki çalışmaların aylık karşılığı gösterge sistemi ve memur maaş katsayısı üzerinden hesaplanırken, 2000-2008 döneminde prime esas kazançların güncellenmesinde enflasyon ile ekonomik büyüme verilerinin tamamı dikkate alınıyor.
2008 sonrasındaki çalışmalarda ise enflasyon artışının tamamı ve ekonomik büyümenin yüzde 30’u hesaba katılıyor.
Bu farklılıklar, aynı prim ödeme süresine sahip kişilerin emekli oldukları döneme ve kazanç geçmişlerine bağlı olarak farklı aylıklar almasına yol açabiliyor.
Akademik çalışmada, emekli aylıklarının asgari ücret karşısında zaman içerisinde gerilemesinin önüne geçebilmek için hesaplama yönteminin yeniden değerlendirilmesi öneriliyor.
EMEKLİ AYLIĞININ ASGARİ ÜCRETE ORANI GERİLEDİ
Emekli aylıklarının uzun yıllar içerisindeki değişimi de araştırmada ele alındı.
Çalışmada verilen örneklerden birinde, 8 bin 195 prim günü üzerinden bağlanan emekli aylığının 1 Temmuz 2002 tarihinde asgari ücretin yüzde 97,93’üne karşılık geldiği belirtildi.
Aynı aylığın asgari ücrete oranı 2012 yılında yüzde 55,76’ya kadar geriledi.
Sonraki yıllarda yapılan ilave artışlara rağmen söz konusu oran, Ocak 2026 itibarıyla yüzde 65,44 olarak hesaplandı.
Araştırmada, emekli aylıklarının enflasyona göre artırılmasının asgari ücret karşısındaki oranı her zaman koruyamadığına dikkat çekildi.
MEVCUT EMEKLİLER DE YENİ MODELE DAHİL EDİLEBİLİR
Akademik öneri, yalnızca bundan sonra emekli olacak çalışanların maaşlarının hesaplanmasını kapsamıyor.
Daha önce emekli olmuş kişilerin aylıklarının da yeni sisteme uyarlanması öngörülüyor.
Buna göre 2000 yılından önce emekli olanların aylıklarının Aralık 1999 dönemindeki asgari ücrete oranı, 2000 yılından itibaren emekli olanların aylıklarının ise emeklilik tarihindeki asgari ücrete oranı esas alınacak.
Bu yöntemle geçmiş yıllarda bağlanan aylıkların da güncel asgari ücret karşısındaki değerinin korunması amaçlanıyor.
Ancak önerinin hayata geçirilebilmesi için mevzuat, finansman ve sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından değerlendirilmesi gereken başlıklar bulunuyor.
YENİ SİSTEMİN BÜTÇEYE MALİYETİ OLACAK
Emekli aylıklarının asgari ücrete endekslenmesini öngören modelin önemli boyutlarından biri de kamu maliyesi üzerindeki olası etkileri.
Akademik çalışmada, önerilen hesaplama yönteminin emekli aylıklarında artış sağlayabileceği ancak sosyal güvenlik sistemine ek maliyet getireceği belirtildi.
Bu nedenle düzenlemenin kısa vadede uygulanmasının güç olabileceğine dikkat çekildi.
İlave maliyetin karşılanabilmesi için gelir artırıcı önlemlerin geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.
Emekli aylıklarının hesaplanmasında yapılacak kapsamlı bir değişikliğin, bütçe dengeleri ve sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli finansman yapısıyla birlikte ele alınması gerektiği değerlendiriliyor.
EN DÜŞÜK EMEKLİ AYLIĞI VE SEYYANEN ZAM DA GÜNDEMDE
Emekli maaşlarına yönelik çalışmalar kapsamında farklı seçenekler de tartışılıyor.
Bunlar arasında en düşük emekli aylığının otomatik artış mekanizmasına bağlanması ve emeklilere seyyanen artış yapılması gibi alternatifler bulunuyor.
En düşük emekli aylığının belirli göstergelere bağlanması, maaşların dönemsel düzenlemeler yerine önceden belirlenen bir yöntemle güncellenmesini sağlayabilecek seçenekler arasında değerlendiriliyor.
Seyyanen zam ise emeklilere mevcut aylıklarından bağımsız olarak sabit tutarda artış yapılmasını ifade ediyor.
Bununla birlikte söz konusu seçeneklerden hangisinin tercih edileceğine ilişkin kesinleşmiş bir karar açıklanmadı.
GÖZLER EKONOMİ YÖNETİMİNİN ÇALIŞMALARINDA
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın emekli aylıklarının iyileştirilmesine yönelik talimatının ardından gözler ekonomi yönetiminin çalışmalarına çevrildi.
AK Parti Grup Başkanvekili Abdülhamit Gül, düzenlemeye ilişkin hazırlıkların sürdüğünü ve çalışmaların tamamlanmasının ardından konunun yasalaşma aşamasına taşınabileceğini belirtti.
Diğer yandan asgari ücrete endeksli emekli aylığı modeli, sosyal güvenlik sisteminde uzun vadeli gelir dengesinin nasıl korunabileceğine ilişkin yeni bir tartışma başlattı.
Önümüzdeki süreçte emekli maaşlarında yapılabilecek değişikliğin kapsamı, uygulanacak artış yöntemi ve maliyetinin nasıl karşılanacağına ilişkin ayrıntıların netleşmesi bekleniyor.
Şu aşamada emekli aylıklarının asgari ücrete endeksleneceğine ilişkin alınmış resmî bir karar bulunmuyor. Akademik önerinin hükümetin yürüttüğü çalışmalardan ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.
