Türkiye’nin 81 ilinde uygulanmaya başlanan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi’nin kapsamı mahalle esnafı ve HORECA işletmeleriyle genişliyor. Yeni model kapsamında bakkal, büfe ve küçük marketler el terminalleri aracılığıyla ambalaj iade noktası olarak hizmet verecek.
Sistemin otel, restoran ve kafeleri kapsayacak şekilde genişletilmesiyle yılda 25 milyar atık ambalajın yeniden ham maddeye dönüştürülmesi hedefleniyor.
DOA SİSTEMİNDE 20 MİLYON AMBALAJ İADE EDİLDİ
1 Temmuz itibarıyla uygulamaya giren sistem kapsamında ilk 10 günlük dönemde 20 milyon ambalajın iade edilerek geri dönüşüm zincirine dahil edildiği bildirildi. Mobil uygulama üzerinden sisteme kaydolan kullanıcı sayısının ise 2 milyonu aştığı açıklandı.
Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, Türkiye’de kurulan sistemin yalnızca ambalajların fiziksel olarak toplanmasına dayanmadığını, sürecin dijital olarak takip edildiğini belirtti.
Öztürk, “Bugün dünyada Almanya, Danimarka, Hollanda gibi pek çok ülkede depozito sistemleri uzun yıllardır uygulanıyor. Ancak Türkiye olarak bizim kurduğumuz DOA Sistemi, sadece ambalajın fiziki olarak toplanmasından ibaret değil. Biz; üreticiden tüketiciye, iade noktalarından lisanslı geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci uçtan uca dijital olarak izleyen bütünleşik bir kaynak yönetimi modeli tasarladık. Bu ölçekte tek bir merkezden, gerçek zamanlı veri akışıyla yönetilen dünyadaki ilk ve en büyük ulusal depozito sistemine sahibiz” dedi.
BAKKAL VE BÜFELER İADE NOKTASINA DÖNÜŞECEK
DOA Sistemi’nin daha geniş bir alana yayılması amacıyla el terminalleri üzerinden “Manuel İade Noktaları” oluşturulacak.
Öztürk, büyük şehirlerdeki yoğun alışveriş merkezleri ve süpermarketlerde 2 bin 500 Depozito İade Makinesi’nin (DİM) aktif olarak kullanıldığını belirterek, bu sayının 20 bine çıkarılmasının planlandığını söyledi.
Sistemin mahalle aralarına kadar ulaştırılması amacıyla bakkal, büfe, küçük market ve yerel esnaf da el terminalleri aracılığıyla sürece dahil edilecek.
El terminalleri, akıllı barkod okuyucu ve dijital doğrulama sistemleriyle çalışacak. Tüketiciler, DOA logolu ambalajlarını sisteme dahil olan işletmelere teslim edebilecek.
Esnaf, ambalaj üzerindeki güvenlikli işaret ile barkodu el terminalinden tarayacak. Doğrulamanın ardından tüketicinin mobil uygulamasındaki DOA Cüzdan karekodu okutulacak ve ambalaj başına 1 TL’lik teşvik bedeli kullanıcının hesabına aktarılacak.
ESNAFA AMBALAJ BAŞINA 30 KURUŞ HİZMET BEDELİ
Sisteme katılan bakkal ve büfeler de topladıkları ambalajlar üzerinden gelir elde edecek.
Öztürk, “Bakkal ve büfelerimiz el terminalleri ile sisteme kaydettikleri her depozitolu ambalaj için 30 kuruş hizmet bedeli kazanacak. Bu sayede esnafımız hem mahallesindeki yeşil dönüşüme liderlik edecek hem de dükkânına gelen müşteri trafiğini artırarak ek bir gelir kapısı elde etmiş olacak. 2026 yılı sonuna kadar en az 10 bin manuel iade noktasını el terminalleriyle donatarak sisteme dahil etmeyi hedefliyoruz. 2027 yılı sonunda ise bu sayıyı 30 bine ulaştırarak Türkiye’nin en ücra köşesine ulaşacağız” ifadelerini kullandı.
Öztürk ayrıca iki yıllık adaptasyon döneminde toplam 10 milyar liralık teşvik verilmesinin öngörüldüğünü, projenin üçüncü fazında ise depozito bedeli uygulamasına geçileceğini bildirdi.
OTEL, RESTORAN VE KAFELER DE SİSTEME DAHİL EDİLECEK
DOA Sistemi’nin bir diğer ayağını HORECA sektörü oluşturacak. Otel, restoran ve kafelerde tüketilen su, meşrubat ve soda gibi ürünlere ait ambalajların geri dönüşüm sistemine kazandırılması amacıyla yeni bir çalışma modeli uygulanacak.
HORECA işletmeleri, topladıkları ambalaj başına 20 kuruş teşvik alacak. İşletmelerin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerindeki kayıt işlemlerini en geç ekim ayı sonuna kadar tamamlamaları gerekiyor.
HORECA sektörünün de sisteme dahil edilmesiyle özellikle yüksek miktarda içecek tüketiminin gerçekleştiği işletmelerde oluşan ambalaj atıklarının kaynağında toplanarak geri dönüşüm zincirine aktarılması amaçlanıyor.
CARİ AÇIĞA YILLIK 600 MİLYON DOLARLIK KATKI HEDEFİ
DOA Sistemi’nin tam kapasiteyle çalışmaya başlamasıyla içecek ambalajlarında kullanılan ham madde ithalatının yüzde 35-40 oranında azaltılması öngörülüyor.
Geri kazanılan ham maddelerin yeniden ekonomiye kazandırılmasıyla cari açığın azaltılmasına yılda en az 600 milyon dolarlık doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor.
Sistemin çevresel etkilerine ilişkin beklentiler arasında enerji ve petrol tüketiminin azaltılması da bulunuyor. Tam kapasiteyle yıllık 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önüne geçilmesi öngörülüyor.
Sera gazı emisyonlarında ise yıllık yaklaşık 37 bin tonluk azalma hedefleniyor.
GÜNLÜK 200 İADE SINIRI UYGULANIYOR
DOA Sistemi’nin uygulama sürecinde iade makinelerinin önünde oluşan yoğunluğun ve suistimallerin önlenmesi amacıyla bazı tedbirler de devreye alındı.
Öztürk, sistemde bir kişi için günlük 200 ambalaj iade sınırı bulunduğunu ancak bazı kullanıcıların başkalarına ait kimlik numaralarını kullanarak bu sınırı aşmaya çalıştıklarını söyledi.
Bu durumun iade makinelerinin önünde kuyruklara neden olduğunu belirten Öztürk, “Uygulamada bir kişi için günlük 200 iade sınırı var. Ancak başkalarının kimlik numaralarını kullanarak bu sayıyı artırıyorlar. Bu da makine önlerinde kuyruk oluşturuyor. Bunun önüne geçmek için kimlik numarası ile iadeyi kaldırdık. Sadece uygulama üzerinden bir defa iade yapılabiliyor” dedi.
PET ŞİŞE SU FİYATLARINDAKİ ARTIŞLAR İNCELENİYOR
DOA Sistemi’nin devreye alınmasının ardından pet şişe su fiyatlarında yaşanan artışlar da gündeme geldi.
Öztürk, sistemin “kirleten öder” esasına dayandığını ve piyasaya ambalajlı ürün sunan firmalardan Depozito Katılım Bedeli (DEKAB) alındığını belirtti.
Uygulamayla birlikte söz konusu bedelde 85 kuruşluk artış yaşandığını aktaran Öztürk, bazı pet şişe su fiyatlarında bu tutarın üzerinde artış tespit edildiğini söyledi.
Öztürk, “Uygulama ‘kirleten öder’ esasına dayanıyor. Dolayısıyla piyasaya ambalajlı ürün süren firmalardan depozito katılım bedeli (DEKAB) alınıyor. Uygulama ile bu bedel 85 kuruş artmıştı. Ancak pet şişe sularında bunun çok üzerinde artışlar olduğunu gördük. Zamlar ile ilgili incelemeler sürüyor” ifadelerini kullandı.
