Gıda Perakendecileri Derneği (GPD) Başkanı Alp Önder Özpamukçu, Türkiye’nin gıda sistemindeki verimsizliğin ve israfın ekonomik boyutlarını çarpıcı verilerle ortaya koydu. Özpamukçu, Türkiye’nin her yıl tarıma vermesi gereken yasal desteğin tam iki katını tedarik zincirindeki kopukluklar nedeniyle çöpe attığını vurguladı.
“TEDARİK ZİNCİRİ KIRIK İZLERLE DOLU”
Sistemin en büyük sorununun “izlenebilirlik” olduğunu belirten Özpamukçu, Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) ile Hal Kayıt Sistemi’nin birbiriyle konuşamadığına dikkat çekti. Bu kopukluğun “kırık izler” yarattığını ifade eden Başkan, “Veriyi şeffaf bir şekilde sonuna kadar göremiyoruz. Bu durum hem gıda güvenliğini tehlikeye atıyor hem de denetlenebilirliği zorlaştırıyor” dedi.
MÜKERRER ANALİZLER ENFLASYONU TETİKLİYOR
Özpamukçu, Türkiye’deki organize perakende sektörünün yaptığı tahlil sayısının inanılmaz boyutlara ulaştığını söyledi: “Bir büyük market zincirimiz yılda 30 bin tahlil yapıyor. Türkiye genelinde bu rakam 400 bine ulaşıyor. Oysa koca Almanya’nın toplam tahlil adedi sadece 30 bin! Biz bu tahlilleri Almanya’dan aldığımız makineler ve solüsyonlarla yapıyoruz. Tedarik zinciri kesintili olduğu için herkes aynı analizi tekrar ediyor. Bu verimsizlik doğrudan enflasyona olumsuz katkı sağlıyor.”
İSRAFIN BİLANÇOSU: KİŞİ BAŞI 221 DOLAR KAYIP
Türkiye’nin gıda kaybı karnesinin oldukça zayıf olduğunu belirten Özpamukçu, rakamları şu şekilde paylaştı:
Türkiye: Kişi başı yıllık gıda kaybı 221 dolar.
ABD: 99 dolar.
Avrupa Birliği: 70 dolar.
Almanya: 60 dolar.
Özpamukçu, “Yıllık gıda kaybımız 43 milyar dolar. Gelişmiş ülkelere göre fazladan 23 milyar dolarlık bir kaybımız var. Tarıma vermemiz gereken destek 12 milyar dolar; biz ise bunun iki katını her yıl çöpe atıyoruz. Eğer bu zinciri tam olarak kursak, kazandığımız parayla tarımımızı fazlasıyla destekleyebiliriz” ifadelerini kullandı.
“GENÇLERİ KÖYDE TUTMANIN YOLU: REFAH VE SOSYAL İMKÂN”
Tarımda çiftçi yaş ortalamasının 59’a yükseldiğini ve gençlerin şehirlere kaçtığını hatırlatan Özpamukçu, meselenin sadece para değil, sosyal yaşam olduğunu da vurguladı: “Köydeki kızlarımız köydeki oğlanlarla evlenmek istemiyor; kasabada asgari ücretle yaşamayı tercih ediyorlar. Köylerin yeni dünyaya adapte olması, sosyal imkânlara ve ekonomik refaha kavuşması lazım. Çiftçi para kazanırsa, refah seviyesi yükselirse gençler geri döner.”
ÇÖZÜM REÇETESİ: PLANLAMA VE KOOPERATİFÇİLİK
Özpamukçu çözümü şu 3 adımda özetledi:
-Havza Bazlı Planlama: Hangi tarlada neyin yetişeceği önceden bilinmeli; arz ve talep dengesi kurulmalı.
-Gerçek Kooperatifçilik: 15 bin kooperatifin çoğu işlevsiz. Anonim şirketler gibi profesyonel yönetilen, denetlenen ve ekipmanı ortak kullanan bir model kurulmalı.
-Teknolojik Entegrasyon: Yapay zekaya dahi gerek duymadan, mevcut sistemleri (ÇKS, Hal Kayıt vb.) tek bir platformda buluşturup karekod takibiyle ürün izlenmeli.
