Türkiye ekonomisinin üretim ve istihdamında önemli bir yere sahip olan küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ), artan işgücü maliyetleri ve verimlilik sorunlarıyla karşı karşıya. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2024 yılında KOBİ’ler toplam istihdamın yüzde 68,5’ini oluşturmasına rağmen faktör maliyetiyle katma değerdeki payları yüzde 41,2 seviyesinde kaldı. İşletmelerin ölçeklerine göre çalışan başına yarattıkları ekonomik değer arasında da belirgin farklılıklar bulunuyor.
2026 yılının ikinci çeyreğinde saatlik işgücü maliyetinin yıllık bazda yüzde 34 artması, işletmelerin personel bütçelerini yeniden değerlendirmesini gündeme taşıdı. Konuya ilişkin açıklamalarda bulunan Valor Kurucu Ortağı Sefa Karaca, işletmelerin yalnızca çalışan sayılarına değil, mevcut işgücüyle ne kadar ekonomik değer üretebildiklerine odaklanması gerektiğini belirtti.
TÜİK verilerine göre, 2026 yılının ikinci çeyreğinde saatlik işgücü maliyeti geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 34 yükseldi. Ücret dışındaki işgücü giderlerini kapsayan kazanç dışı işgücü maliyetindeki artış ise yüzde 42,9’a ulaştı.
Artan maliyetler, özellikle sınırlı finansal kaynaklarla faaliyet gösteren KOBİ’lerin personel planlamasında daha dikkatli hareket etmesini gerektiriyor.
İşletmeler açısından çalışan ücretlerinin yanı sıra üretim süreçlerindeki beklemeler, tekrarlanan işlemler, hatalı üretim ve düşük kapasite kullanımı da toplam maliyetler üzerinde etkili oluyor.
Uzmanlara göre bu nedenle personel giderlerinin yalnızca maaşlar üzerinden değerlendirilmesi, işletmelerin gerçek verimlilik düzeyinin anlaşılmasını zorlaştırıyor.
Personel maliyetlerinin işletmelerin satışlarına ve kârlılığına etkisinin bütüncül biçimde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Valor Kurucu Ortağı Sefa Karaca, iş yükünün ve üretim kapasitesinin doğru ölçülmesinin önemine dikkat çekti.
Karaca, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Personel planını hazırlarken hangi işin ne kadar kapasite gerektirdiğini bilmek gerekiyor. Süreçlerdeki tekrarları ve beklemeleri ölçtüğümüzde hem çalışanların zamanını daha iyi kullanabilir hem de yeni işe alım ihtiyacını daha doğru belirleyebiliriz.”
Karaca, işletmelerin mevcut insan kaynağından daha yüksek verim elde edebilmek için iş süreçlerini analiz etmesi ve kaynak kullanımını düzenli olarak takip etmesi gerektiğini ifade etti.
KOBİ istatistikleri, farklı büyüklükteki işletmeler arasında çalışan başına yaratılan katma değerin önemli ölçüde değiştiğini ortaya koyuyor.
2024 yılı verilerine göre mikro işletmelerde çalışan başına katma değer 175 bin TL olurken, orta ölçekli işletmelerde bu rakam 969 bin TL’ye ulaştı.
Böylece mikro ve orta ölçekli işletmeler arasında çalışan başına yaratılan katma değer farkı yaklaşık 5,5 kat olarak gerçekleşti.
Söz konusu farklılıkta işletmelerin faaliyet gösterdiği sektör, üretim kapasitesi, teknoloji kullanımı ve sermaye yoğunluğu gibi faktörler belirleyici oluyor.
Verilerin çalışanların bireysel performansını doğrudan yansıtmadığını vurgulayan Karaca, her işletmenin kendi faaliyet alanına uygun verimlilik göstergeleri oluşturması gerektiğini belirtti.
İşletmelerin verimlilik performansının tek bir gösterge üzerinden değerlendirilmesinin yanıltıcı olabileceğine dikkat çeken Karaca, üretim ve hizmet sektörlerinin farklı ölçütlere ihtiyaç duyduğunu ifade etti.
Karaca, “Üretim şirketlerinde kapasite kullanımı, fire ve yeniden işleme oranları öne çıkarken yazılım ve danışmanlık şirketlerinde proje başına harcanan süre, teslimat maliyeti ve faturalandırılabilir çalışma oranı daha anlamlı sonuçlar sunabiliyor” değerlendirmesinde bulundu.
Özellikle üretim sektöründe kapasitenin etkin kullanılması, hatalı üretimin azaltılması ve iş süreçlerinin iyileştirilmesi, çalışan başına yaratılan katma değerin artırılmasında önem taşıyor.
Hizmet sektöründe ise iş süreçlerinin doğru planlanması, proje sürelerinin kontrol edilmesi ve çalışanların zamanının verimli kullanılması öne çıkıyor.
İşgücü maliyetlerinin yükseldiği dönemde işletmelerin yeni personel alımlarını yalnızca iş yoğunluğuna göre değil, ölçülebilir ihtiyaçlar doğrultusunda planlaması gerekiyor.
Yeni bir pozisyon açılmadan önce mevcut çalışanların kapasitesi, beklenen satış hacmi, hizmet talebindeki değişim ve iş yükünün sürekliliği gibi unsurların değerlendirilmesi önem taşıyor.
Karaca, işletmelerin yeni işe alım kararlarında kapasite açığının hangi süreçte ortaya çıktığını belirlemesi gerektiğine işaret etti.
İşgücü ihtiyacının dönemsel mi yoksa kalıcı mı olduğunun tespit edilmesinin önemini vurgulayan Karaca, otomasyon ve süreç iyileştirmelerinin de değerlendirilmesi gereken seçenekler arasında bulunduğunu belirtti.
Bununla birlikte otomasyon yatırımlarının yalnızca maliyetleri azaltma amacıyla ele alınmaması, yatırımın sağlayacağı fayda, üretim kalitesi ve müşteri memnuniyeti üzerindeki etkilerinin de dikkate alınması gerektiğini ifade etti.
İşletmelerin performansını ölçmek amacıyla kullanılan çalışan başına gelir göstergesi, verimliliğe ilişkin önemli bilgiler sunsa da tek başına yeterli olmuyor.
Ürün fiyatlarındaki değişimler, işletmenin satış yaptığı ürün grupları ve dışarıdan alınan hizmetler, çalışan başına gelir hesaplamalarını etkileyebiliyor.
Bu nedenle personel maliyetlerinin brüt kâr, hizmet kalitesi, üretim kapasitesi ve müşteri memnuniyetiyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
İşletmelerin uzun vadeli büyüme hedeflerine ulaşabilmesi için maliyet kontrolünün ötesine geçmesi gerektiğini belirten Sefa Karaca, veriye dayalı personel planlamasının önemini vurguladı.
Karaca’ya göre, iş süreçlerinin düzenli olarak ölçülmesi ve çalışan kapasitesinin doğru analiz edilmesi, gereksiz maliyetlerin önlenmesine katkı sağlarken büyüme dönemlerinde ihtiyaç duyulan insan kaynağının daha doğru belirlenmesine de yardımcı oluyor.
Özellikle KOBİ’lerde verimlilik odaklı yönetim anlayışının yaygınlaşması, mevcut kaynaklarla daha yüksek katma değer üretilmesi ve işletmelerin rekabet gücünün korunması açısından önem taşıyor.
EKONOMİ
8 saat önceBORSA
9 saat önceGÜNDEM KORİDORU
10 gün önceGÜNDEM KORİDORU
11 gün önceGÜNDEM KORİDORU
17 Kasım 2026GÜNDEM KORİDORU
17 Kasım 2026EKONOMİ
17 Kasım 2026Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.