Türkiye’de Tekstil, gıda ve mermer sektörlerinin kalbi olan Adıyaman 6 Şubat depreminden büyük ölçüde etkilendi. Deprem şehrin ekonomisine büyük ölçüde zararlar verdi. Deprem sonrası, Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO) ve diğer kuruluşlar şehrin yeniden ayağa kalkmasına yardımcı olmak için çalışmalar başlattı. Bu çalışmaların detaylarını Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Mehmet Torunoğlu bizlere anlatıyor…
Adıyaman, son yıllarda tekstil, gıda ve mermer sektörü yatırımlarıyla öne çıkan bir şehir. 6 Şubat depremleriyle birlikte bu sektörler de büyük bir darbe aldı. Depremde 201 işletmeden 15’i yıkıldı, 30’u hasar gördü. Bu durum işletmelerde yüzde 40’lık bir düşüşe neden oldu. Adıyaman’ın kalbi konumunda. Deprem sonrası fabrikalar günlerce çalışamadı ve yaşanan göç ve iş gücü kaybı üretimde ciddi aksamalara ve düşüşlere yol açtı.
Öncelikle Adıyaman’da deprem sonrası üretim ve istihdamda durum nedir? Deprem öncesine göre ne kadar gerileme var? Adıyaman’da üretimi eski günlerine döndürmek için ne gibi çözümler öneriliyor?
Depremle birlikte sanayicilerimiz OSB’de iş gücü kaybına uğradı. Çarkların yeniden dönmesi için istihdamı geri getirme çalışmaları da hızlandı. Adıyaman hazır giyim sektörünün kalelerindendir. Yeni inşaatlarımız devam ediyor. Bundan dolayı mevcut olan insan kaynaklarını heba etmememiz gerekiyor. Depremin verdiği tedirginlik ve gelecek kaygısıyla birçok çalışan il dışına göç etti. Bunun önüne geçmek için OSB içeri sinde kurulan devasa konteyner kentlerle çalışanların barınma sorunu çözülmüş, başka illere göç etmeleri bir nebze olsun önlenmiştir. Barınma sorunu çözülmeden personeli burada tutmak imkânsızdır. Deprem bölgesine pozitif bir ayrımcılık beklemekteyiz. Bizler OSB’de çalışan bir işçiye asgari ücretten fazla vermezsek onları burada tutamayız. Bu noktada asgari ücrete devletimizden ilave destek talep ediyoruz. Depremin yıktığı şehirlerin ekonomik yapısına bakıldığında öncelikli sektörün tarım ve tarıma dayalı sanayi, gıda sektörü olduğu görülüyor. Adıyaman’ın ekonomisi ağırlıklı olarak tarıma dayalı olmakla birlikte son yıllarda özelikle tekstil, gıda ve mermer sektörü yatırımlarında sanayileşme eğilimi görünmektedir. Deprem sonrasında çalışan sayımızda yüzde 40 azalma oldu. Organize Sanayi Bölgemizdeki 201 işletmeden 15’i yıkıldı, 30’u hasar aldı. Depremde çalışanların başka illere göç etmesi nedeniyle iş gücü kaybı yaşandı.
Depremden etkilenen işletmelerin ve çalışanların yaşadığı en büyük zorluklar nelerdir? Adıyaman OSB’de deprem sonrası kaç işletme yeniden faaliyete geçti?
Deprem sonrası fabrikalarımız günlerce çalışamadı, kapalı kaldı. Ayrıca yaşanan göç ve iş gücü kaybı maalesef üretimde ciddi aksamalara ve düşüşlere neden oldu. Deprem çok büyük maddi ve manevi bir kayba sebebiyet verdi. Adıyaman’ın ekonomisi ağırlıklı olarak tarıma dayalı olmakla birlikte son yıllarda özelikle tekstil, gıda ve mermer sektörü yatırımlarında sanayileşme eğilimi görünmektedir.
Bazı tesislerde kilit personel kaybı ve personel koşullarından kaynaklanan zorluklar nedeniyle operasyonlarda kesintiler oldu. Deprem sonrası Adıyamanlı vatandaşların kenti terk etmemeleri ve düzenli gelir elde etmeleri amacıyla İŞKUR tarafından çıkarılan Toplum Yararına Programlar (TYP), reel sektörde kalifiye eleman sıkıntısına yol açtı. Daha rahat ve devlet desteğinde olan TYP’ye Adıyaman OSB’de çalışan işçiler de rağbet gösterirdi. Sanayicilerimiz zaten barınma sorunu nedeniyle göç eden personellerinin yanında mevcut personelleri de TYP aldı. Yaşanan bu durum haliyle ihracat rakamlarımıza da yansıdı. 2022 yılı ihracatımız 97 milyon 263 bin Dolar, 2023 ihracatımız ise 63 milyon 804 bin Dolar oldu. Yüzde 35’lik bir kayıp söz konusu.
Bu sene Uluslararası Göç ve Dayanışma Derneği’nin Adıyaman Şubesi açıldı. Bu dernek hakkında bilgi alabilir miyiz? Derneğin faaliyet alanları nelerdir?
Uluslararası Göç ve Dayanışma Derneği, toplumsal gelişime ve katılımcılığa destek verecek sivil, sosyal, ekonomik, kültürel alanlardaki sorunların çözümlerine yönelik faaliyetler düzenleyen, sosyal bilimler ve sivil toplum alanında farklı disiplinlerden kişilerin tanışma ve kaynaşmasını sağlayan, mesleki konularda bilgi alışverişlerini artırma, üyelerin ilgili olduğu özel ve resmi kuruluşlarla ilişkilerini geliştirme amacıyla projeler yapan, bir ‘Sivil Toplum’ örgütüdür. Sivil Toplum faaliyetlerinin etkinleştirilmesi ve geliştirilmesini sağlamak amacıyla, toplumsal katılım ve gönüllülük bilincinin artırılması ve bireylerin sivil, sosyal, ekonomik ve kültürel gelişimlerinin desteklenmesini sağlamak, bu konuda çalışmalar yapan kişi ve kuruluşlara destek vermek, toplumsal gelişime destek sağlayarak bireylerin yaşamında farkındalık oluşturmayı hedeflemiş bir örgüttür.
Adıyaman TSO’nun AB hibe programı kapsamındaki “Mesleki Eğitimle Gençlerin İstihdamı” projesi hakkında bilgi verebilir misiniz?
Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası olarak gençlerimize güvenerek, onlara geleceğin oluşumunda, üyelerimizle birlikte istihdam yaratma bilinci içerisindeyiz. Mesleki Eğitim ile Gençlerin İstihdamı” isimli Avrupa Birliği projemiz gençlerimize yönelik bir proje. 365 bin Euro’nun tamamı hibe. Nitelikli istihdam sorunu ülkemizin ve şehrimizin en önemli problemleri arasında yer alıyor. Mesleki eğitimin bir ülkenin kalkınmasında ve gelişmesinde ne kadar önemli bir paya sahip olduğunu hepimiz biliyoruz. Bu nedenle Odamız ve Esnaf Sanatkârlar Odalar Birliği ile birlikte uygulanacak “Mesleki Eğitim ile Gençlerin İstihdamı” projemizle insan gücü kalitesini artırmak istiyoruz. Projemiz; Odamızın bünyesinde kurduğumuz Ar-Ge ofisimizin proje tabanlı çalışmalarından birisidir. Buna benzer çalışmalarımız devam edecektir. Son yıllarda pandemiyle büyük sıkıntılar yaşamış dünya ile beraber ülkemizde etkilenmiş ve tam da maskeleri çıkardık normal hayata döneceğiz dediğimiz bir dönemde son yüz yılın en büyük felaketi olarak kabul edilen 6 Şubat depremleriyle bölgemiz büyük yıkıma uğrarken bu bölge içerisinde yer alan Adıyaman en çok yıkıma uğrayan ve depremden çok etkilenen illerin başında olmuştur. Depremden her yönüyle etkilenen Adıyaman’da, yaşlı çocuk genç demeden birçok vatandaş vefat etmiş sosyo-ekonomik durum kötüleşirken aynı zamanda insanlar psikolojik olarak son derece olumsuz etkilenmiştir. Yüzyılın felaketi olan 6 Şubat depremlerinde çok büyük yıkıma uğrayan ilimizin tekrar kalkınması için yapılan çalışmalara bu projenin büyük katkı yapacağını ve deprem ile demoralize olan gençlerin gelecek için moral ve motivasyonlarını artıracağına inanıyoruz. Proje kapsamında 200 gencimizi sıfırdan alıp meslek sahibi yapıp çalışacağı yere kadar yerleştirebileceğimiz bir program. Şu an eğitimler ASGEM’de devam ediyor. Gastronomi-sunum, tekstil, güzellik ve saç bakım alanında kurslar verilmeye başlandı.
Son olarak Adıyaman TSO’nun gelecek planları ve projeleri hakkında bilgiler verebilir misiniz?
Bildiğiniz gibi depremden yeni çıkmış bir il olarak önce mevcut yatırımları koruma amacındayız. Tabii ki bunun yanında yeni yatırım alanları oluşturma konusunda çabamız var. Ayrıca Adıyaman’da savunma sanayi yatırımıyla alakalı ciddi bir hamle başlattık. TUSAŞ’ın (Türk Havacılık Uzay Sanayii) deprem sonrası yatırımlarını deprem illerine kaydırmak istiyordu. Bizde Adıyaman’da TUSAŞ’a ait kablo ve konnektör fabrikası kurulması için girişimlerde bulunduk. Atılan imzalarla birlikte hayata geçen stratejik iş birliği anlaşmasıyla Adıyaman, savunma sanayinin önemli bir üretim merkezi haline gelecek. Talebimizle birlikte başlangıçta Adıyaman’a 500 milyon TL’lik yatırım yapılacak. Artık bir savunma sanayi şehri olma yolunda bir adım atmış olduk. Yatırım ikliminin olmazsa olmaz koşulu istikrar ve düşük enflasyon. Bizim enflasyonu mutlaka indirmemiz lazım. Bu sorunun üstesinden daha kısa sürede gelen ekonomiler, rekabette avantaj sağlayacaktır.
Ayrıca şehrin sanayisinin gelişmesi ve yeni yatırımlar için ihtiyaç duyulan Kuyulu Organize Sanayi Bölgesi’nde çalışmalarımız devam ediyor. Kuyulu OSB 4 bin 300 dönümlük bir arazi üzerine kuruldu. Burada yeşil OSB sloganıyla yola çıktık. 2026’dan sonra uygulanacak olan yeşil mutabakata uygun işletmelerin yer alabileceği Organize Sanayi Bölgesi’nde bulunan fabrikaların atıklarını yine mevcut OSB’de bulunan geri dönüşüm tesislerinde değerlendirilebileceği, sağlık koruma bantlarının, güneş enerji santrallerinde olduğu, çevreci, yine yağmur suyunun tekrar sulamada kullanabileceğimiz şekilde düzenlemeye çalışıyoruz. Bunun da örneği zaten Türkiye’de iki tane var. İnşallah biz de üçüncü olacağız. Böylelikle Adıyaman’ın organize sanayi bölgesindeki arsa bulunmaması sıkıntısında çözmüş olacağız.
