Çin’in yapay zeka alanındaki ilerlemesi, teknoloji şirketlerinin borsa performansından küresel model rekabetine kadar geniş bir alanda etkisini göstermeye başladı. Devlet destekleri, yerli çip üretimine yönelik politikalar ve daha esnek halka arz kuralları Çin teknoloji ekosistemini desteklerken, düşük maliyetli modeller ABD merkezli şirketler üzerinde fiyat baskısı oluşturuyor.
ÇİN TEKNOLOJİ HİSSELERİ YÜKSELİYOR
Şanghay’ın teknoloji şirketlerinin yoğunlaştığı Star Borsası’ndaki en büyük 50 şirketi izleyen Star 50 Endeksi, bu yıl yüzde 29 yükseldi. Endeks, aynı dönemde yüzde 0,9 değer kazanan CSI 300 ve yüzde 1,5 gerileyen Hong Kong Hang Seng Endeksi’nin üzerinde performans gösterdi.
Star 50’nin fiyat/kazanç oranı 150’nin üzerinde bulunurken Nasdaq 100’de bu oran yaklaşık 35 seviyesinde. Buna rağmen Çin teknoloji hisselerine yönelik yatırımcı ilgisi devam ediyor.
YATIRIMCININ GÖZÜ YAPAY ZEKADA
Çin teknoloji hisselerindeki yükselişin arkasında, ülkenin yapay zeka alanında ABD ile arasındaki farkı kapatabileceğine yönelik beklentiler bulunuyor.
Moonshot’ın Anthropic modelleriyle rekabet eden Kimi K3 modelini piyasaya sürmesi ve yerli çip üreticisi CXMT’nin Tencent’i geride bırakarak Çin’in borsadaki en değerli şirketi konumuna yükselmesi bu beklentiyi güçlendiren gelişmeler arasında yer alıyor.
İnsansı robot üreticisi Unitree’nin planlanan halka arzında bireysel yatırımcılara ayrılan kontenjanın 5.500 katından fazla talep görmesi de teknoloji sektöründeki yatırımcı ilgisinin boyutunu ortaya koydu.
PEKİN TEKNOLOJİ SEKTÖRÜNÜ DESTEKLİYOR
Çin hükümeti, teknoloji şirketlerini desteklemek için devlet fonlarını ve düzenleyici politikaları da devreye alıyor. Devlet destekli fonlardan oluşan “ulusal takım”, küresel çip hisselerindeki satışların ardından hisse alımlarına yöneldi.
Pekin ayrıca ABD’nin ihracat kısıtlamalarına karşı yarı iletkenlerde kendi kendine yeterliliği artırmayı hedefliyor. Sermayenin çip ve yapay zeka şirketlerinde yoğunlaşması, yerli şirketlerin birbirlerine tedarik sağlamasıyla birlikte sektörün büyümesini destekliyor.
HALKA ARZLARDA TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİ ÖNE ÇIKIYOR
Çin’in teknoloji sektörüne yönelik desteği halka arz düzenlemelerine de yansıdı. Şanghay Star Borsası 2025’te kâr etmeyen şirketlerin listeleme koşullarını gevşetirken, Shenzhen’in ChiNext piyasası bu yıl zarar eden teknoloji şirketleri için yeni bir listeleme standardı getirdi.
Hong Kong’da da küçük şirketlerde ağırlıklı oy hakkına ilişkin kurallar esnetildi. Bu düzenlemelerin ardından Çin anakarasında bu yıl gerçekleştirilen halka arzların yarısından fazlasını teknoloji ve sanayi şirketleri oluşturdu.
Hong Kong’da ise teknoloji ve sanayi şirketlerinin toplam halka arzlar içindeki payı yüzde 77’ye ulaştı.
ÇİN EKONOMİSİNDEKİ ZAYIFLIK SÜRÜYOR
Teknoloji hisselerindeki yükseliş, Çin ekonomisinin genel görünümüyle tam olarak örtüşmüyor. Özellikle 2022’de başlayan emlak krizi, hane halkının serveti ve tüketici güveni üzerinde baskı oluşturdu.
İç talepteki zayıflık, Alibaba ve Tencent gibi tüketici harcamalarına duyarlı internet şirketlerinin hisselerine de yansıdı. Alibaba hisseleri bu yıl yüzde 17, Tencent hisseleri ise yüzde 26 geriledi.
Pekin ise tüketimi kısa vadeli teşviklerle desteklemek yerine ekonominin yüksek katma değerli sektörlere yönelmesini öne çıkarıyor. Yapay zeka ve çip yatırımları da bu stratejinin önemli parçaları arasında bulunuyor.
YAPAY ZEKA REKABETİNDE FİYAT BASKISI
Çinli şirketlerin daha düşük maliyetli yapay zeka modelleri geliştirmesi, rekabeti teknoloji performansının yanı sıra fiyatlara da taşıdı.
Moonshot ve DeepSeek gibi şirketlerin düşük maliyetli modeller geliştirmesi, şirketlerin yapay zeka harcamalarını yeniden değerlendirmesine yol açıyor. DoorDash ve Airbnb gibi şirketlerin Çin yapımı modelleri kullanmaya başlaması, düşük maliyetli yapay zekaya yönelik kurumsal talebin arttığını gösteriyor.
ABD merkezli yapay zeka laboratuvarları da fiyat indirimleriyle karşılık veriyor. OpenAI, GPT-5.6 Luna modelinin fiyatını milyon giriş tokeni başına 1 dolardan 0,20 dolara, milyon çıkış tokeni başına ise 6 dolardan 1,20 dolara indirdi. Anthropic de Opus 5 için daha düşük fiyatlama sunarken Sonnet 5 için planlanan fiyat artışından vazgeçti.
Bu gelişmeler sonucunda önde gelen ABD yapay zeka laboratuvarlarının modelleri için müşterilerin ödediği fiyatların temmuz ortasından bu yana yaklaşık dörtte bir oranında gerilediği belirtiliyor.
REKABETİN ÖLÇÜSÜ MALİYETE DÖNÜŞTÜ
Yapay zeka yarışında şirketler için artık yalnızca modelin ne kadar güçlü olduğu değil, bu performansın hangi maliyetle sağlandığı da önem taşıyor.
Yapılan karşılaştırmalar, bazı Çinli modellerin ABD’li rakiplerine yakın performansı daha düşük maliyetlerle sunabildiğine işaret ediyor. Bununla birlikte yalnızca token fiyatlarını karşılaştırmak, toplam kullanım maliyetini tek başına göstermiyor. Daha gelişmiş bir modelin aynı görevi daha az token veya daha az denemeyle tamamlaması, yüksek birim fiyatına rağmen toplam maliyeti düşürebiliyor.
Çin’in yapay zeka alanındaki yükselişi böylece küresel teknoloji rekabetinin eksenini değiştiriyor. Pekin’in devlet desteği ve yerli üretim politikaları Çinli şirketleri güçlendirirken, ABD merkezli şirketler teknolojik üstünlüklerini korumaya çalışıyor. Rekabetin yeni aşamasında ise performans kadar maliyet de belirleyici hale geliyor.
