Dünyanın en büyük otomotiv pazarı Çin’de, elektrikli araçlara yönelik devlet desteklerinin düşürülmesi ve iç pazardaki ekonomik durgunluk satışları sert vurdu. Uzmanlar, vergi muafiyetlerinin yarıya inmesi ve tüketicilerin indirim beklentisiyle alımları ertelemesi nedeniyle pazarın zorlu bir sınavdan geçtiğine dikkat çekiyor.
Küresel otomotiv endüstrisinin kalbi konumundaki Çin’de, elektrikli araç (EV) pazarı uzun süredir devam eden hızlı büyüme trendinin ardından ciddi bir yavaşlama dalgasıyla karşı karşıya kaldı. Sektörün öncü analiz firmalarının verileri, yeni nesil araçlara yönelik vergi teşviklerinin azaltılması ve ülke ekonomisindeki deflasyonist baskıların birleşerek satışları aşağı yönlü baskıladığını ortaya koyuyor. Küresel pazarda genel bir artış gözlense de Çin iç pazarındaki daralma, üreticileri zorlu bir rekabet ortamıyla baş başa bırakıyor.
KÜRESEL PAZAR BÜYÜRKEN ÇİN’DE SERT DARALMA
Londra merkezli veri analiz şirketi Benchmark Mineral Intelligence’ın haziran ayına ilişkin raporuna göre, dünya genelinde elektrikli araç satışları yıllık bazda yüzde 7 artışla 2 milyon adede ulaştı. Yılın ilk yarısında ise küresel satışlar 9,6 milyon seviyesini gördü. Ancak bu pozitif küresel tabloya rağmen, en büyük pazar olan Çin’de satışlar haziran ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 11 gerileyerek 1 milyon sınırına çekildi. Yılın ilk altı aylık döneminde ise Çin’deki toplam satışlar, geçen yılın aynı dönemindeki seviyenin yüzde 14 altında kalarak 4,9 milyon adette kaldı. 
VERGİ İSTİSNALARI YARIYA İNDİ TALEP ÖNE ÇEKİLDİ
Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, pazarda yaşanan bu ani freni doğrudan devlet politikalarındaki değişime bağlıyor. Çin’de saf elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç satışlarının haziran ayında çift haneli düştüğünü belirten Kaymaz, süreci şu sözlerle değerlendiriyor:
“Sene başından beri pazarda genel bir zayıflık hissediliyor ve benzer azalmaları sıkça görmeye başladık. Burada birkaç etken aynı anda devrede ancak en önemlisi devlet teşvikleri. 2024 ve 2025 yıllarında geçerli olan araç alım vergisinden muafiyet uygulaması bu sene yarı yarıya düşürüldü. Sadece bu da değil, benzer şekilde araç yenileme ve takas teşvikleri de aynı ölçüde azaltıldı. Bu yasal değişikliklerin ufukta görünmesiyle birlikte tüketiciler taleplerini geçen yılın özellikle ikinci yarısına kaydırdı. Bu yüzden geçen seneden kalan oldukça yüksek bir baz etkisinin gölgesi bugün rakamlara yansıyor.”
TÜKETİCİLER DAHA BÜYÜK İNDİRİMLER İÇİN BEKLEMEDE
Ekonomideki genel durgunluğun ve tüketici güvenindeki aşınmanın da alım kararlarını doğrudan etkilediğini vurgulayan Sadi Kaymaz, piyasadaki psikolojik bekleme sürecine dikkat çekiyor:
“Çin halkı ev veya araba gibi yüksek fiyat etiketine sahip harcamalarda şu sıralar oldukça gönülsüz davranıyor. Emlak piyasasındaki daralma, yapay zeka dalgasının getirdiği iş güvencesi kaygıları ve reel gelir artış hızının yavaşlaması harcamaları kısıtlıyor. Ayrıca teknoloji çok hızlı değişiyor ve sektörde amansız fiyat savaşları yaşanıyor. Bu durum ilginç bir tüketici davranışı ortaya çıkarıyor. İnsanlar sürekli daha büyük bir indirim veya daha gelişmiş bir model beklentisi içine giriyor. Bugün otomobil almak yerine biraz daha beklemeyi tercih ediyorlar. Deflasyonist döngü tam olarak burada devreye giriyor; sürekli düşen fiyat beklentisi, alımları öne çekmek yerine tamamen ileriye erteliyor.”
Saf elektrikli araçların aslında büyümeye devam ettiğini ancak şarj edilebilir hibritlerdeki yüzde 27,3’lük ve menzil uzatıcılı modellerdeki yüzde 31,9’luk sert düşüşlerin toplam rakamı aşağı çektiğini belirten Kaymaz, üreticilerin bu zorlu iç pazar koşulları nedeniyle ihracat kanallarına ağırlık verdiğini ifade ediyor.
PAZAR DOYGUNLUĞU VE ALTYAPI ENGELLERİ AŞILAMIYOR
ING Group Kıdemli Ulaşım ve Lojistik Sektör Ekonomisti Rico Luman ise Çin’deki bu yavaşlamanın ardında pazarın doğal sınırlarına ulaşmasının da yattığına inanıyor. Geçmiş yıllardaki agresif devlet desteklerinin pazar payını hızla büyüttüğünü söyleyen Luman, mevcut tabloyu şu sözlerle özetliyor:
“Yıllardır süren güçlü teşvikler birçok sürücüyü elektrikli araçlara yönlendirdi ve bu araçların pazar payı şimdiden Çin genelinde yaklaşık üçte ikiye ulaştı. Teknolojiyi ilk benimseyen ve bu dönüşüme en açık olan kitle alımlarını çoktan tamamladı. Artık bir sonraki aşamaya geçmek daha zor çünkü şehirlerde yaşayan ve evinde şarj imkanı olmayan geniş kitleler için altyapı yetersizlikleri ciddi bir engele dönüşmüş durumda. Elektrifikasyon sürecinin bu yeni aşamada daha fazla zamana ihtiyacı olacak. Ancak gidişat çok yavaşlarsa Pekin yönetiminin sübvansiyonları yeniden artırma ihtimali her zaman masada duruyor.”
