Ticaret Bakanlığı verilerine göre, lisanslı depoculuk sistemi ile uzun süreli depolanabilen hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, fındık, zeytin, kuru kayısı, Antep fıstığı, süt ürünleri ve kuru üzüm gibi ürünlerin muhafazası ve ticareti sağlanıyor.
LİSANSLI DEPO KAPASİTESİNDE HIZLI BÜYÜME
Bu kapsamda, yıllar itibarıyla lisanslı depo kapasitesindeki artış dikkat çekerken, 2021’de 8,3 milyon ton seviyesinde olan kapasite, 2022’de 8,9 milyon ton, 2023’te 10,1 milyon ton, 2024’te 12,2 milyon tona yükseldi. Söz konusu depoların kapasitesi, geçen yıl sonu itibarıyla 14,2 milyon tonu aştı. Böylece söz konusu kapasite, 2021-2025 döneminde yaklaşık yüzde 71 arttı. Sistemde yer alan ürünlerin ticareti, ürünün mülkiyetini temsilen lisanslı depo işletmesince düzenlenen elektronik ürün senetleri vasıtasıyla Türkiye Ürün İhtisas Borsasında yapılıyor.
Türkiye Ürün İhtisas Borsası Genel Müdürü Ali Kırali, borsada 2019’dan bu yana 392 milyar liralık işlem hacmine ulaştıklarını bildirdi. Borsada 2026 yıl sonu için 168 milyar liralık işlem hacmini hedeflediklerini belirten Kırali, “İlk iki ayda yaklaşık 20 milyar liralık bir işlem hacmini gerçekleştirdik, seneye iyi bir başlangıç yaptık.” dedi.
Lisanslı depoların kapasitesine işaret eden Kırali, Türkiye’nin hububat rekoltesinin üçte birinden fazlasının, lisanslı depolarda tutulabilir hale geldiğini söyledi. Dünyaya örnek olacak teşviklerle, sektörde hızlı büyüme gerçekleştirdiklerini vurgulayan Kırali, “Buradan sonra büyümeye devam edecek ama biraz daha gözetimi, denetimi artırdığımız birkaç yıla giriyoruz. Çünkü, gerçekten bu hızla büyüyen bir sektörün, mutlaka içinde bazı sorunlar oluyor. Lisanslı depolara, Ticaret Bakanlığımız, Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) ile beraber çalışarak iki boyutlu yeni denetim ve gözetim sistemi getirmeye çalışıyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.
UZAKTAN İZLEME VE DENETİM SİSTEMİ HAYATA GEÇİYOR
Kırali, lisanslı depoların uzaktan izleneceği ve 2026’da hayata geçirmeyi planladıkları “Lisanslı Depoculuk Bilgi Sistemi”nin ilk aşamasında, lazer ve radar sensörleriyle anlık olarak depolardaki ürün miktarının, merkezi kayıt kuruluşundaki elektronik ürün senedi sayısıyla karşılaştıracağına, bir anomali olduğunda anında alarm üretip fiziksel denetimi tetikleyecek bir sistem üzerinde çalışmaya başladıklarını anlattı.
İkinci olarak Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Türkiye Ürün İhtisas Borsası ortaklığında, bir denetim şirketi kurulduğunu bildiren Kırali, Ticaret Bakanlığının bu denetim şirketine bazı yetki ve sorumluluklar verdiğini açıkladı. Şirketin, fiziksel olarak denetim sayısının artmasıyla ihbarlarda, rutin denetimlerde, lisans verme veya kapasite artırım denetimlerinde ciddi katkı sağlayacağına değinen, Kırali, hem uzaktan izleme, hem fiziken sahada daha fazla denetimle bu sene lisanslı depolarda büyümenin yanı sıra, gözetim ve denetimin daha sıkılaştığı bir yıl olacağını kaydetti.
Kırali, lisanslı depoculukta yer alan ürünlerin artırılması çalışmalarının olduğuna işaret ederek, bu yıl zeytinyağının da bu ürünler arasına ekleneceğini söyledi. Türkiye Ürün İhtisas Borsasında buğday, mısır ve arpa dışındaki ürünlerde, işlemlerin az miktarda olduğunu belirten Kırali, “Bunların sayısını artırmak, ürün sayısını artırmaktan ziyade daha çok üründe işlem gördürebilmek için çabalıyoruz. Hacimlerde biraz daha eşit dağılım ana hedefimiz olacak önümüzdeki senelerde.” diye konuştu.
Türkiye Ürün İhtisas Borsası vadeli işlemler piyasasını, bu yıl içinde devreye almayı hedeflediklerine dikkati çeken Kırali, söz konusu girişim devreye alındığında, tahıl ticaretinde köprü görevi gören Türkiye tarımı ve finansal piyasaları için önemli bir yenilik olacağını dile getirdi.
YENİ ÜRÜNLER VE ULUSLARARASI PİYASA HEDEFİ
Kırali, “Uluslararası Ürün Piyasası” projesine de değinerek, şunları kaydetti: “Kuzeydeki büyük ihracatçılarla, güneydeki ithalatçılar arasında ürün akımı bizim üzerimizden gerçekleşiyor. Bunu baz alarak, bunu kaldıraç olarak kullanarak, ülkemizde gerçekten organize şekilde uluslararası ürünlerin ticaretinin olduğu bir piyasa açmayı amaçladık. Bunun da ilk adımı, ülkemizdeki antrepolarda millileşmiş veya millileşmemiş, Ticaret Bakanlığımızın kontrolü altındaki antrepolardaki bu ürünleri ticarete açmak. Bu piyasayı, bunun için oluşturduk. İşlemler dolar ve avro cinsinden olacak. Diğer piyasalarımız gibi herkese açık değil, burada daha çok gerçekten bu işin ticaretiyle uğraşan büyük firmaların işlem yapmasını istiyoruz. En azından ilk aşamada, sadece onlara özgü bir piyasa olacak. İnşallah ülkemizin ürün ticaretindeki merkezi konumunu daha da güçlendirecek organize bir piyasayı hayata geçirmiş olacağız.”
