Türkiye’nin önemli tarımsal ürünlerinden Siirt fıstığının üretiminden geriye kalan kabuklar, bilimsel bir çalışmayla tarımsal üretime katkı sağlayabilecek değerli bir materyale dönüştürüldü. Siirt Üniversitesinde gerçekleştirilen araştırma, fıstık kabuklarından elde edilen biyokömürün bitkilerin kök gelişimini desteklediğini ve toprağın verimliliğini artırabildiğini ortaya koydu.
İklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin giderek belirginleştiği dönemde gerçekleştirilen çalışma, tarımsal atıkların yeniden değerlendirilmesi ve sürdürülebilir üretim açısından dikkat çekti.
Araştırmada, fıstık kabuğundan elde edilen biyokömürün buğday bitkisinin kök gelişimini yüzde 50’ye varan oranda artırdığı, ayrıca topraktaki nitrat kaybını önemli ölçüde azalttığı tespit edildi.
FISTIK KABUKLARI 500 DERECEDE BİYOKÖMÜRE DÖNÜŞTÜRÜLDÜ
Siirt Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mesut Budak ile Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Harun Bektaş’ın danışmanlığında yürütülen araştırma, yüksek lisans öğrencisi Kübra Polat’ın tez çalışması kapsamında 2023 yılında tamamlandı.
Araştırmacılar, Siirt fıstığının üretimi sırasında ortaya çıkan sert ve yeşil kabukları yaklaşık 500 santigrat derecede, sınırlı oksijen ortamında uygulanan yavaş piroliz yöntemiyle işleyerek biyokömür elde etti.
Karbon bakımından zengin ve gözenekli bir yapıya sahip olan biyokömürün farklı toprak türleri üzerindeki etkileri incelendi. Bu kapsamda buğday bitkisinin kök gelişimi, toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri ile nitrat kaybı değerlendirildi.
Elde edilen sonuçlar, tarımsal atıkların yalnızca bertaraf edilmesi gereken materyaller olmadığını, doğru teknolojilerle üretim süreçlerine yeniden kazandırılabileceğini gösterdi.
BUĞDAYIN KÖK GELİŞİMİNDE YÜZDE 50 ARTIŞ
Çalışmanın sonuçlarını değerlendiren Doç. Dr. Harun Bektaş, biyokömür uygulamasının buğdayın kök gelişiminde önemli bir iyileşme sağladığını belirtti.
Bektaş, “Çalışmamızın sonucunda buğday bitkisinde biyoçar uygulamalarının yüzde 50’ye varan oranlarda kök gelişimini artırdığını gördük.” dedi.
İklim değişikliği nedeniyle yağış düzeninin değiştiğini ve kuraklığın tarımsal üretim için ciddi tehdit oluşturduğunu ifade eden Bektaş, güçlü kök sistemlerinin bitkilerin olumsuz iklim koşullarına dayanıklılığında önemli rol oynadığını vurguladı.
Araştırmanın deneysel nitelikte olduğunu ve çalışmaların sürdüğünü belirten Bektaş, elde edilen sonuçların farklı tarım ürünleri üzerindeki etkilerini de değerlendirmek istediklerini kaydetti.
SİİRT’TE 30 BİN TONLUK ÜRETİMDEN ÇIKAN ATIK EKONOMİYE KAZANDIRILABİLİR
Siirt’in önemli gelir kaynaklarından biri olan fıstık üretimi, aynı zamanda büyük miktarda organik atığın ortaya çıkmasına neden oluyor.
Prof. Dr. Mesut Budak, kentte 12 milyonu aşkın fıstık ağacından yaklaşık 30 bin ton ürün elde edildiğini belirterek üretim sırasında buna yakın miktarda atık oluştuğunu ifade etti.
Bu atıkları yeniden ekonomiye kazandırmanın yollarını araştırdıklarını anlatan Budak, fıstık kabuklarını biyokömüre dönüştürerek toprakta kullanmayı hedeflediklerini söyledi.
Budak, uygulamanın özellikle topraktaki bitki besin elementlerinin korunması açısından olumlu sonuçlar verdiğini belirterek şöyle konuştu:
“Biyoçarın bitki besin elementlerinde, özellikle nitratın topraktan yıkanmasını çok önemli derecede azalttığını ve bitki kök kütlesini artırdığını, daha fazla kök gelişimini teşvik ettiğini gözlemledik.”
Bu sonuçların, tarımsal üretimde kaynakların daha verimli kullanılması açısından önem taşıdığı değerlendiriliyor.
TOPRAKTA KARBON DEPOLANMASINA KATKI SAĞLAYABİLİR
Araştırmanın bir diğer önemli boyutunu karbonun toprakta tutulması oluşturuyor.
Organik atıklar doğada parçalandığında veya yakıldığında içerdikleri karbonun bir bölümü atmosfere karışıyor. Biyokömür üretiminde ise organik materyalin bir bölümü daha kararlı bir karbon formuna dönüştürülerek toprakta uzun süre muhafaza edilebiliyor.
Prof. Dr. Budak, toprağın önemli bir karbon deposu olduğunu belirterek biyokömür kullanımının iklim değişikliğiyle mücadele açısından da potansiyel taşıdığına dikkat çekti.
Araştırmacılar, bu yöntemin tarımsal atıkların değerlendirilmesinin yanı sıra toprak özelliklerinin iyileştirilmesine ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.
ARAŞTIRMA SONUÇLARI COP31’DE TANITILACAK
Siirt Üniversitesinin gerçekleştirdiği araştırma, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP31) uluslararası katılımcılarla paylaşılacak.
Doç. Dr. Harun Bektaş, 19 Kasım’da gerçekleştireceği sunumda fıstık kabuklarından elde edilen biyokömürün tarımsal üretimde kullanım olanaklarını anlatacak.
Sunumda, fıstık üretiminden kaynaklanan atıkların buğday, mercimek ve fıstık yetiştiriciliğine sağlayabileceği katkılar da ele alınacak.
Araştırmanın özellikle kuraklıkla mücadele, sıfır atık uygulamaları ve döngüsel ekonomi açısından yeni çalışmalara zemin hazırlaması bekleniyor.
Deneysel çalışmada elde edilen bulguların geniş ölçekli tarımsal uygulamalara aktarılabilmesi için ise farklı toprak ve iklim koşullarında yapılacak araştırmalar önem taşıyor.
