Küresel tarım sektörü, artan jeopolitik riskler, ekonomik belirsizlikler ve aşırı hava olaylarının etkisiyle zorlu bir dönemden geçiyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) “Tarımsal Politikaların İzlenmesi ve Değerlendirilmesi” raporuna göre, hükümetlerin sektöre sağladığı toplam destek 2025’te 950 milyar doları aşarak rekor seviyeye ulaştı.
Anadolu Ajansı muhabirinin rapordan derlediği bilgilere göre, Mısır ve Peru’nun ilk kez dahil edildiği ve 56 ülkeyi kapsayan çalışmada, tarıma yönelik kamu destekleri, politikaların üreticiler ve tüketiciler üzerindeki etkileri ile sektörün verimliliği ve dayanıklılığı değerlendirildi.
Raporda, küresel tarım sektörüne sağlanan toplam desteğin 2025’te 950 milyar doların üzerine çıktığı belirtilirken, desteklerin tarımsal üretim değerine oranının 2023’teki yüzde 17,6 seviyesinden 2025’te yüzde 19,1’e yükseldiği kaydedildi. Böylece tarımsal desteklerin üretime oranında uzun yıllardır devam eden düşüş eğilimi tersine döndü.
Gelişmekte olan ekonomilerde desteklerdeki artışın temel olarak piyasa fiyatı desteklerinden kaynaklandığı belirtilen raporda, OECD ülkelerinde ise afetler nedeniyle sağlanan olağanüstü yardımları da içeren bütçe ödemelerinin öne çıktığı ifade edildi.
Tarımsal desteklerin önemli bir bölümünün piyasa fiyatlarını değiştiren politikalara dayanmaya devam ettiğine dikkat çekilen raporda, bu uygulamaların çiftçilerin değişen üretim ve piyasa koşullarına uyum sağlamasını sınırlandırabildiği vurgulandı.
ÇİFTÇİLERE YILLIK 661 MİLYAR DOLAR DESTEK
OECD raporunda, 2023-2025 döneminde incelenen ülkelerde bireysel çiftçilere sağlanan desteklerin yıllık ortalamasının 661 milyar dolar olduğu bildirildi. Bununla birlikte tarımsal desteklerin ülkeler arasındaki dağılımında önemli farklılıklar görüldü.
Gelişmekte olan ekonomilerin hem tarımsal üretimde hem de destekleme politikalarında ağırlığının arttığına işaret edilen raporda, bu ülkelerin dünya fiyatlarına kıyasla yurt içi fiyatları artıran veya azaltan politikalara daha fazla başvurduğu belirtildi. Söz konusu uygulamaların tarımsal üretim sistemlerinin esnekliğini azaltarak sektörün küresel şoklara uyum kapasitesini zayıflatabildiği kaydedildi.
DESTEKLER TÜKETİCİLERİN SATIN ALMA GÜCÜNÜ ETKİLİYOR
Raporda, tarımsal destekleme politikalarının tüketiciler üzerindeki maliyetine de dikkat çekildi. Birçok ülkede uygulanan desteklerin bazı ürünlerin yurt içi fiyatlarını uluslararası fiyatların üzerine çıkardığı belirtilirken, bu durumun tüketicilerin satın alma gücünü azalttığı ifade edildi.
2023-2025 döneminde tarım sektörüne sağlanan toplam desteklerin yaklaşık yarısının, üretim ve ticaret üzerinde potansiyel olarak en fazla bozucu etkiye sahip destekleme yöntemlerinden oluştuğu bildirildi.
OECD, tarım sektörünün dayanıklılığını artırmak ve sürdürülebilir verimlilik artışını desteklemek için gerekli kamu yatırımlarının sektörün dönüşüm ihtiyacını karşılamakta yetersiz kaldığına işaret etti.
Tarımsal altyapı, araştırma-geliştirme ve inovasyonu kapsayan genel hizmetlere yönelik kamu harcamalarının 2023-2025 döneminde yıllık ortalama 118 milyar dolar olduğu kaydedilen raporda, sektörün karşı karşıya olduğu risklerin daha öngörülebilir, uzun vadeli ve dayanıklılığı artıran politikaları gerekli kıldığı vurgulandı.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN KAPANMASI TARIM PİYASALARINI DA ETKİLEDİ
Raporda, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının tarımsal girdiler ve dolaylı olarak tarım ürünleri piyasaları üzerinde ilave baskı oluşturduğu belirtildi. Ayrıca 2025-2026 döneminde aşırı hava olayları ve doğal afetlere karşı ülkeler genelinde 30’dan fazla acil politika müdahalesi tespit edildiği aktarıldı.
Tarımsal desteklerin çevresel hedeflerle ilişkisinin sınırlı kaldığına dikkat çekilen raporda, üretim ve fiyatlarla bağlantılı, piyasalarda bozulmaya yol açabilecek destekleme uygulamalarından daha hedefli politikalara geçilmesi önerildi.
OECD, inovasyon, bilgi sistemleri, tarımsal altyapı ve risk yönetimine yönelik yatırımların artırılması gerektiğini belirtirken, desteklerin ölçülebilir çevresel sonuçlarla daha güçlü biçimde ilişkilendirilmesini tavsiye etti.
