Dünyada milyonlarca insan yeterli gıdaya erişmekte zorlanırken her gün bir milyardan fazla öğün israf ediliyor. Gıda kaybı yalnızca ekonomik bir sorun oluşturmakla kalmıyor; üretimde kullanılan su, enerji, toprak ve emeğin de boşa harcanmasına neden oluyor.
Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’de, küresel gıda israfına karşı yeni bir girişim uluslararası kamuoyuna tanıtıldı.
Sıfır Atık Vakfı’nın desteğiyle hayata geçirilen One Billion Challenge (1 Milyar Öğün Çağrısı), gıda kaybı ve israfının azaltılması için kamu kurumlarından özel sektöre, yerel yönetimlerden bireylere kadar toplumun tüm kesimlerini ortak bir mücadelede buluşturmayı amaçlıyor.
Girişimin tanıtımı, COP31 Mavi Bölge’de bulunan Sıfır Atık Müzesi bünyesindeki Sıfır Atık Forumu Sahnesi’nde gerçekleştirildi.
HER GÜN BİR MİLYARDAN FAZLA ÖĞÜN İSRAF EDİLİYOR
Etkinliğin açılışında konuşan Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, dünyada yaşanan gıda israfının boyutlarına dikkat çekti.
Bir yanda açlık ve yetersiz beslenme sorunları yaşanırken diğer yanda büyük miktarda gıdanın tüketilmeden atıldığını belirten Ağırbaş, israfın doğal kaynaklar üzerindeki etkisine vurgu yaptı.
Ağırbaş, “Her öğünün ardında toprak, su, enerji ve insan emeği bulunuyor. Gıdayı israf ettiğimizde tüm bu kaynakları da israf etmiş oluyoruz.” dedi.
Gıda israfının önlenmesinin hem ekonomik kaynakların korunması hem de iklim değişikliğiyle mücadele açısından önem taşıdığını belirten Ağırbaş, mevcut uygulamaların daha geniş kitlelere ulaştırılması gerektiğini ifade etti.
GIDA İSRAFI KÜRESEL EMİSYONLARIN YÜZDE 10’UNA KADAR ÇIKIYOR
Gıda kaybı ve israfının iklim değişikliğinin önemli nedenlerinden biri olduğuna dikkat çeken Ağırbaş, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10’unun bu süreçlerden kaynaklandığını belirtti.
Tarım ürünlerinin yetiştirilmesinden işlenmesine, taşınmasından depolanmasına kadar geçen süreçlerde önemli miktarda enerji ve doğal kaynak kullanılıyor.
Üretilen gıdanın tüketilmeden israf edilmesi, bu kaynakların ekonomik ve çevresel karşılığının da kaybedilmesi anlamına geliyor.
Ağırbaş, “Bunların azaltılması; kaynaklarımızı korumak, emisyonları düşürmek ve tasarruf sağlamak anlamına geliyor.” ifadelerini kullandı.
Bu nedenle gıda israfının azaltılması, COP31’de ele alınan kaynak verimliliği ve iklim eylemi başlıklarıyla birlikte değerlendiriliyor.
2030 HEDEFİ GIDA İSRAFINI YARI YARIYA AZALTMAK
One Billion Challenge girişiminin temel amacı, 2030 yılına kadar gıda israfını yarı yarıya azaltmaya yönelik küresel hedefe katkı sağlamak.
Sıfır Atık Vakfı’nın desteğiyle başlatılan girişim, yalnızca farkındalık oluşturmayı değil, gıda israfının ölçülebilir uygulamalarla azaltılmasını da amaçlıyor.
Bu kapsamda katılımcılardan israfın hangi aşamalarda ortaya çıktığını belirlemeleri, azaltma taahhütlerinde bulunmaları ve elde ettikleri sonuçları düzenli olarak takip etmeleri isteniyor.
Başarılı uygulamaların farklı ülkeler, şehirler ve işletmeler arasında paylaşılması da girişimin öncelikleri arasında bulunuyor.
“TAAHHÜTTE BULUNUN, HAREKETE GEÇİN”
One Billion Challenge’ın bireylerden büyük şirketlere kadar geniş bir katılımcı kitlesine açık olduğunu belirten Samed Ağırbaş, küresel ölçekte ortak eylem çağrısında bulundu.
Ağırbaş, “Dünyanın dört bir yanındaki insanları, işletmeleri, şehirleri, okulları ve toplulukları bu girişime katılmaya davet ediyoruz. Çağrımız oldukça basit: Taahhütte bulunun, harekete geçin, ilerlemenizi ölçün ve işe yarayan uygulamaları paylaşın.” dedi.
Gıda israfıyla mücadelede bireysel davranışların da önemli olduğunu vurgulayan Ağırbaş, “Kendi mutfağınızda, çiftliğinizde, iş yerinizde veya şehriniz genelinde harekete geçebilirsiniz. Her adım önemlidir ve her başarılı örnek başkalarına ilham verebilir.” ifadelerini kullandı.
İŞLETMELERE TEDARİK ZİNCİRİNDE İSRAFI AZALTMA ÇAĞRISI
One Billion Challenge girişimi, gıda israfının azaltılmasında iş dünyasına da önemli sorumluluklar yüklüyor.
Özellikle gıda üretimi, tarım, perakende, lojistik ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren işletmelerin tedarik zincirlerindeki kayıpları belirlemesi ve azaltmaya yönelik uygulamalar geliştirmesi hedefleniyor.
Girişim kapsamında tarımsal ürünlerin depolama koşullarının iyileştirilmesi, lojistik süreçlerde yaşanan kayıpların önlenmesi ve ihtiyaç fazlası gıdaların yeniden değerlendirilmesi öncelikli alanlar olarak öne çıkıyor.
Ağırbaş, “Çiftçiler depolama koşullarını iyileştirebilir. İşletmeler, tedarik zincirleri boyunca oluşan israfı azaltabilir. Şehirler, ihtiyaç fazlası gıdaların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasına yardımcı olabilir.” dedi.
Gıda kaybının azaltılması, işletmeler açısından üretim maliyetlerinin düşürülmesi, kaynakların daha verimli kullanılması ve sürdürülebilirlik hedeflerinin desteklenmesi bakımından da önem taşıyor.
YEREL YÖNETİMLER VE HANELER DE MÜCADELEYE KATILACAK
Girişimin hedef kitlesi yalnızca büyük ölçekli üreticiler ve işletmelerle sınırlı değil.
Şehir yönetimleri, okullar, sivil toplum kuruluşları ve hanelerin de gıda israfıyla mücadeleye katılması amaçlanıyor.
Yerel yönetimlerin ihtiyaç fazlası gıdaların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasını kolaylaştıracak sistemler geliştirmesi, hanelerin ise alışveriş ve yemek planlamasıyla israfı azaltması teşvik ediliyor.
Samed Ağırbaş, “Evlerimizde ise yemeklerimizi planlayabilir, gıdaları uygun koşullarda saklayabilir ve artan yemekleri değerlendirebiliriz. Şimdi bu çabaları bir araya getirmemiz gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
TÜRKİYE’NİN SIFIR ATIK VİZYONU KÜRESEL GÜNDEMDE
Türkiye’de Emine Erdoğan’ın öncülüğünde başlatılan Sıfır Atık Hareketi, COP31 kapsamında uluslararası iş birlikleriyle daha geniş bir boyuta taşınıyor.
One Billion Challenge da bu yaklaşımın gıda kaybı ve israfının azaltılmasına yönelik küresel uygulamalarından biri olarak öne çıkıyor.
Samed Ağırbaş, Türk kültüründe ekmeğe ve sofraya verilen değerin israfla mücadelede önemli bir toplumsal temel oluşturduğunu belirtti.
Ağırbaş, “Bize gıdaya saygı duymak, soframızı paylaşmak ve başka bir insanı doyurabilecek hiçbir şeyi israf etmemek öğretilir. Pek çok kültürün paylaştığı bu değerler, gıda israfını önlemenin hepimizin ortak sorumluluğu olduğunu hatırlatıyor.” dedi.
Emine Erdoğan’ın çalışmalarının uluslararası sıfır atık girişimlerine ilham verdiğini ifade eden Ağırbaş, Türkiye’de geliştirilen yaklaşımın küresel iş birliğiyle yaygınlaştırılmasını hedeflediklerini kaydetti.
KÜRESEL MÜCADELEDE ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR HEDEFLENİYOR
One Billion Challenge’ın temel yaklaşımı, gıda israfına ilişkin farkındalığı ölçülebilir sonuçlara dönüştürmek üzerine kuruluyor.
Girişime katılan kurumların ve bireylerin gıda kaybının yaşandığı alanları tespit etmesi, azaltım hedefleri oluşturması ve uygulamalarının sonuçlarını paylaşması teşvik ediliyor.
Bu kapsamda gıda israfının kaynağında önlenmesi, ihtiyaç fazlası gıdaların yeniden dağıtılması, tedarik zincirlerinin iyileştirilmesi ve gıda kurtarma sistemlerinin güçlendirilmesi öne çıkıyor.
Samed Ağırbaş, konuşmasının sonunda tüm dünyaya ortak hareket etme çağrısını yineleyerek, “İsraf edilen bir milyar öğünün büyüklüğü, küresel bir eylem hareketine ilham versin. One Billion Challenge girişimine katılın. Gelin, gıdamızın değerini bilelim, daha çok paylaşalım ve daha az israf edelim.” ifadelerini kullandı.
Girişime ilişkin ayrıntılı bilgi ve katılım süreçlerine One Billion Challenge platformu üzerinden ulaşılabiliyor.
