TCMB’nin döviz rezervlerinin bileşiminde son yıllarda belirgin bir değişim yaşandı. Brüt döviz varlıkları içerisinde swap işlemlerinden elde edilen dövizlerin payı, 2023 yılında yüzde 67 seviyesine kadar çıktı. Son açıklanan verilere göre ise bu oran yüzde 7,7’ye kadar geriledi.
Böylece swap kaynaklı dövizlerin brüt döviz varlıkları içindeki ağırlığı yaklaşık 59,3 puan azaldı. En belirgin gerileme ise 2024 yılından itibaren görüldü.
2021 yılından 2024’ün ilk aylarına kadar ağırlıklı olarak yüzde 50 ile yüzde 65 aralığında seyreden swap payı, bu dönemde TCMB’nin brüt döviz varlıklarının önemli bir bölümünün söz konusu işlemler aracılığıyla sağlandığını gösteriyordu.
2024’ün ilk aylarında yeniden yüzde 65 seviyesine yaklaşan oran, izleyen aylarda hızlı bir düşüş kaydetti. Yıl ortalarına doğru yüzde 20’nin altına inen pay, yılın son bölümünde yüzde 10 ile yüzde 15 aralığına kadar geriledi.
Kategoriler
2025 VE 2026’DA TEK HANELİ SEVİYELER ÖNE ÇIKTI
Swap kaynaklı dövizlerin rezervler içindeki payındaki düşüş, 2025 yılında da devam etti. Yıl içerisinde dönemsel yükselişler görülmesine karşın oran genel olarak yüzde 15’in altında kaldı. Bazı dönemlerde yüzde 5 seviyelerine kadar gerileme yaşandı.
2026 yılında da düşük seviyelerde hareket eden swap payı, dönemsel dalgalanmaların ardından yeniden tek haneli seviyelere indi. Son verilere göre oran yüzde 7,7 olarak hesaplandı.
HER 100 DOLARLIK VARLIĞIN 7,7 DOLARI SWAP KAYNAKLI
Rezervlerin bileşimindeki değişim, oranlar üzerinden de izlenebiliyor. Swap işlemlerinin payının yüzde 67 olduğu dönemde TCMB’nin her 100 dolarlık brüt döviz varlığının 67 doları bu işlemlerden kaynaklanıyordu.
Son verilerde ise aynı tutar 7,7 dolara kadar gerilemiş durumda. Buna göre swap kaynaklı dövizlerin brüt döviz varlıkları içindeki payı, söz konusu zirve seviyesine kıyasla yaklaşık yüzde 88,5 azaldı.
Bu gerileme, Merkez Bankası’nın brüt döviz varlıkları içerisindeki swap kaynaklı bölümün ağırlığının önemli ölçüde düştüğüne işaret ediyor.
SWAP PAYININ DÜŞMESİ REZERVLER AÇISINDAN NE İFADE EDİYOR?
Merkez bankalarının rezervleri değerlendirilirken yalnızca toplam rezerv miktarı değil, bu varlıkların hangi kaynaklardan oluştuğu da dikkate alınıyor. Swap işlemleriyle temin edilen dövizler brüt rezervleri artırabilse de bu işlemler, vade sonunda karşılıklı varlıkların geri verilmesini gerektiren yükümlülükler içeriyor.
Bu nedenle swap kaynaklı dövizlerin toplam rezervler içindeki payının azalması, rezervlerin kaynak yapısındaki değişimi anlamak açısından önem taşıyor. Söz konusu düşüş, swap işlemleriyle sağlanan dövizlerin brüt varlıklar içindeki ağırlığının azaldığını ortaya koyuyor.
Ancak rezervlerin genel gücünü değerlendirmek için brüt rezervlerin yanı sıra net rezervler, döviz yükümlülükleri ve diğer bilanço kalemlerinin de birlikte incelenmesi gerekiyor.
SWAP İŞLEMİ NEDİR, MERKEZ BANKASI NEDEN KULLANIR?
Swap, iki tarafın belirli koşullar çerçevesinde para birimlerini karşılıklı olarak değiştirdiği ve vade sonunda işlemi kararlaştırılan şartlarla tersine çevirdiği finansal işlem olarak tanımlanıyor.
Merkez bankaları, döviz swapları aracılığıyla belirli bir süre için döviz likiditesi sağlayabiliyor. Örneğin TCMB, bir bankaya Türk lirası vererek karşılığında dolar alabiliyor. Vade sonunda ise dolar geri verilirken Türk lirası iade alınıyor.
Bu işlem sonucunda elde edilen döviz, brüt döviz varlıkları içerisinde yer alabiliyor. Ancak dövizin swap yoluyla sağlanmış olması, vade sonunda geri verilmesi gereken bir yükümlülük doğuruyor. Bu nedenle rezervlerin değerlendirilmesinde swap kaynaklı yükümlülüklerin de hesaba katılması önem taşıyor.
SWAP HARİÇ NET REZERV NEDEN TAKİP EDİLİYOR?
Swap hariç net rezerv göstergesi, Merkez Bankası’nın rezerv pozisyonunu swap işlemlerinden kaynaklanan yükümlülükleri de dikkate alarak değerlendirmek amacıyla kullanılıyor.
Bu gösterge, brüt rezervlerin tek başına ortaya koyamadığı bazı ayrıntıların anlaşılmasına yardımcı oluyor. Swap işlemleriyle sağlanan dövizlerin etkisi ayrıştırıldığında, Merkez Bankası’nın rezerv pozisyonunun bu işlemlerden bağımsız görünümü daha net değerlendirilebiliyor.
Bu nedenle swap payındaki değişim, TCMB rezervlerinin yalnızca büyüklüğü açısından değil, finansman kaynakları ve yükümlülükleri bakımından da takip edilen göstergeler arasında yer alıyor.
