Market raflarında, otel rezervasyonlarında veya uçak bileti satın alırken karşılaşılan “çevre dostu”, “yeşil” ve “karbon nötr” gibi ifadeler, tüketici tercihlerini etkileyebiliyor. Ancak Avrupa Birliği’nde yürürlüğe girecek yeni düzenlemeyle birlikte yalnızca bu ifadelerin kullanılması yeterli olmayacak. Bir ürün veya hizmetin hangi açıdan çevre dostu olduğu, hangi ölçüte göre değerlendirildiği ve iddianın hangi bilgiye dayandığı önem kazanacak.
Tüketicilerin yeşil dönüşüm sürecinde daha bilinçli tercihler yapmasını amaçlayan 2024/825 sayılı AB Direktifi’nin ilgili hükümleri 27 Eylül 2026’da uygulanmaya başlayacak. Düzenlemeyle yanıltıcı çevresel beyanlara ve güvenilir olmayan sürdürülebilirlik etiketlerine yönelik yeni sınırlar getiriliyor.
“ÇEVRE DOSTU” GİBİ GENEL İFADELERE YENİ SINIRLAR
Yeni kurallarla “çevre dostu”, “yeşil”, “ekolojik” veya “iklim dostu” gibi genel ifadelerin kullanımı belirli koşullara bağlanıyor. Şirketlerin bu tür beyanlarda bulunabilmesi için, iddiayla ilişkilendirilen üstün çevresel performansı gösterebilmesi gerekiyor.
Ölçülebilir veya doğrulanabilir bir çevresel performansa dayanmayan genel ifadeler ile tüketicide olumlu çevresel algı oluşturmayı amaçlayan söylemlerin kullanımına da sınırlamalar getiriliyor.
Orhan Atacan, kullanılan kanıtın doğrudan yapılan çevresel iddiayı desteklemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Buna göre kanıtın kapsamıyla iddianın kapsamının örtüşmesi gerekiyor. Bir ürünün enerji verimliliğinde sağladığı iyileşmenin, tek başına ürünün bütün çevresel etkiler açısından üstün performansa sahip olduğunu göstermeyeceği belirtiliyor.
Direktifte ambalajlara ilişkin verilen örnek de bu ayrımı ortaya koyuyor. “İklim dostu ambalaj” ifadesi genel bir çevresel iddia olarak değerlendirilirken, ambalaj üretiminde kullanılan enerjinin tamamının yenilenebilir kaynaklardan sağlandığının belirtilmesi belirli bir özelliğe işaret ediyor. Ancak bu bilginin doğru ve kanıtlanabilir olması gerekiyor.
Ambalajdaki bir iyileştirmenin ürünün tamamına aitmiş gibi sunulması ise kabul edilmiyor.
“KARBON NÖTR” İDDİALARINDA DENGELEMEYE DİKKAT
Düzenlemenin öne çıkan başlıklarından biri de “karbon nötr” ve “iklim nötr” gibi ifadeler. Avrupa Komisyonu’nun verdiği örneğe göre, bir havayolu şirketinin tropik yağmur ormanlarının yeniden ağaçlandırılmasına yatırım yapması, tek başına bir uçuşun “iklim nötr” olarak tanımlanması için yeterli görülmüyor.
Atacan, bu noktadaki ayrımı şöyle açıklıyor:
“Tropik bir ormana yapılan yatırım, o uçuşun kendi emisyonlarının azaldığını göstermiyor.”
Şirketler yeniden ağaçlandırma veya karbon kredisi projelerine yaptıkları yatırımları açıklayabilecek. Ancak bu yatırımlar, bir mal veya hizmetin sera gazı emisyonları bakımından nötr, azaltılmış veya olumlu etkiye sahip olduğunun kanıtı olarak kullanılamayacak.
Buna karşılık üretim ve ürünün yaşam döngüsü boyunca gerçekleştirilen gerçek ve doğrulanabilir emisyon azaltımları farklı değerlendirilecek.
GELECEĞE YÖNELİK HEDEFLER DE İNCELENECEK
Şirketlerin gelecekte karbon nötr olacağına ilişkin taahhütleri de yeni düzenlemenin kapsamına giriyor. Bu hedeflerin ölçülebilir göstergeler, gerçekçi bir uygulama planı ve gerekli kaynaklarla desteklenmesi gerekiyor.
İlerlemenin düzenli olarak bağımsız uzmanlar tarafından doğrulanması ve sonuçların tüketiciyle paylaşılması da düzenlemenin öne çıkan unsurları arasında yer alıyor.
Yeni kurallar yalnızca piyasaya sürülecek ürünleri de kapsamıyor. Daha önce üretilmiş veya raflara yerleştirilmiş ürünlerde kullanılan çevresel beyanlar da düzenleme kapsamında değerlendirilecek. Bu nedenle şirketlerin mevcut ambalaj, etiket ve reklam iletişimlerini de gözden geçirmesi gerekecek.
Atacan’a göre yeni dönemde şirketler açısından temel yaklaşım, çevresel iletişimde “Ne söyleyebiliriz?” sorusundan önce “Ne kadarını kanıtlayabiliyoruz?” sorusunu sormak olmalı. Çevresel beyanların güvenilirliği, yalnızca kullanılan ifadenin doğru olmasına değil, tüketicinin bu ifadenin kapsamını, dayanağını ve ne anlama geldiğini açık biçimde anlayabilmesine de bağlı olacak.
