Türkiye’de altın, yalnızca düğün ve özel günlerde kullanılan geleneksel bir hediye değil, aynı zamanda milyonlarca hane için önemli bir tasarruf aracı olmayı sürdürüyor. Ekonomik belirsizlik dönemlerinde fiziki altına yönelen vatandaşların biriktirdiği altınların önemli bölümü ise bankacılık sisteminin dışında tutuluyor.
NPR tarafından aktarılan tahminlere göre Türkiye’de vatandaşların banka sistemi dışında tuttuğu altın miktarı yaklaşık 5 bin ton seviyesinde bulunuyor. Altının güncel fiyatları üzerinden yapılan hesaplamalar, bu birikimin toplam değerinin 600 milyar dolara yaklaşabileceğine işaret ediyor.
Bu büyüklük, yastık altında tutulan altının Türkiye ekonomisi açısından da önemli bir tasarruf kaynağı olduğunu ortaya koyuyor.
ENFLASYON VE KUR KAYBI ALTIN TALEBİNİ ARTIRIYOR
Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi ve eski Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomisti Selva Demiralp, fiziki altına yönelik güçlü talebin Türkiye’nin uzun yıllara yayılan ekonomik deneyimleriyle bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Demiralp’e göre yüksek ve öngörülemeyen enflasyon, geçmişte yaşanan bankacılık krizleri ve Türk lirasındaki değer kayıpları, hanehalkının altını ekonomik belirsizliklere karşı bir güvence olarak görmesinde etkili oluyor.
YASTIK ALTINDAKİ ALTININ EKONOMİYE ETKİSİ
Fiziki altının finansal sistem dışında tutulması vatandaş açısından bir güvence sağlarken, ekonominin geneli açısından farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Demiralp, sistem dışında bulunan altının işletmelere finansman amacıyla aktarılamadığını ve Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu altının önemli bölümünü ithal etmek zorunda kaldığını belirtiyor. Bu durumun cari açık üzerinde baskı oluşturabildiğine dikkat çeken Demiralp, söz konusu tasarrufların ekonomik faaliyetlerin finansmanında kullanılmak yerine atıl kaldığını ifade ediyor.
İthal edilen altının yalnızca yaklaşık yüzde 40-50’sinin kuyumculuk sektöründe kullanıldığı belirtilirken, sektörün yıllık altın ithalat ihtiyacının da 170-200 tonun üzerinde olduğu aktarılıyor.
AMAÇ, ALTINI FİNANSAL SİSTEME KAZANDIRMAK
Yastık altında tutulan altının bankacılık sistemine çekilmesi halinde, bu tasarrufların kredi ve yatırımların finansmanında kullanılmasının önü açılabilir. Böylece finansal sistemdeki kaynakların artması ve para politikasının likidite ile tasarruf davranışlarını daha sağlıklı takip edebilmesi de mümkün olabilir.
Ancak geçmiş yıllarda fiziki altının sisteme kazandırılması amacıyla uygulanan çeşitli teşvik ve bankacılık programları, beklenen ölçüde sonuç vermedi.
BANKALARA DUYULAN GÜVEN BELİRLEYİCİ FAKTÖRLERDEN BİRİ
Demiralp’in aktardığı bir araştırma, vatandaşların bankacılık sistemine yönelik güven sorununun da altın tercihinde etkili olduğunu gösteriyor. Araştırmaya göre katılımcıların yaklaşık yüzde 40’ı ticari bankalara duyduğu güveni 0-10 arasındaki ölçekte sıfıra yakın seviyede değerlendiriyor.
Hanehalkının hissettiği enflasyon ile bankalardaki mevduatın sunduğu getiri arasındaki farkın da fiziki altına yönelimi desteklediği belirtiliyor. Gelecekte tasarruflarını hangi araçta değerlendirmek istedikleri sorulan katılımcılarda ise altın, öne çıkan seçeneklerden biri olarak dikkat çekiyor.
KUYUMCULAR ÜZERİNDEN YENİ MODELLER GÜNDEMDE
Yastık altındaki altınların ekonomiye kazandırılması için sektör temsilcileri de farklı modeller öneriyor.
İstanbul Kuyumcular Odası Başkanı Mustafa Atayık, 2025 yılında yaptığı değerlendirmede kuyumcuların sürece daha aktif şekilde dahil edildiği Yastık Altı Altın Yatırımları Sistemi (YAY-SİS) modelini gündeme getirmişti.
Model kapsamında vatandaşların fiziki altınlarının kuyumcular aracılığıyla değerlenmesi ve karşılığındaki has altının banka hesaplarına aktarılması öngörülüyor. Sistemde kuyumcuların daha etkin rol üstlenmesi ve kamu bankaları üzerinden finansman sağlanması planlanıyor.
İstanbul Kuyumcular Odası’nın bir diğer önerisi ise “Altınbank” adıyla bir ihtisas bankası kurulması. Bu yapının yastık altındaki altınların ekonomiye kazandırılması, hurda altınların dönüşümünün hızlandırılması ve kuyumcuların altın kredisi ihtiyacının karşılanmasına yönelik faaliyet göstermesi planlanıyor.
2025 yılında yapılan açıklamada, projeye ilişkin hukuki, teknik ve sektörel hazırlıkların yanı sıra BDDK nezdindeki sürecin de devam ettiği belirtilmişti.
Böylece vatandaş açısından ekonomik belirsizliklere karşı güvence niteliği taşıyan altın, Türkiye ekonomisi açısından ise finansal sistemin dışında bulunan yüz milyarlarca dolarlık önemli bir tasarruf havuzu olarak öne çıkıyor.
