Türkiye’de sosyal yardım politikalarında kapsamlı bir değişiklik için hazırlıklar devam ediyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, farklı kanallardan yürütülen sosyal destek programlarının Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) çatısı altında yeniden yapılandırılacağını açıkladı.
Yeni modelin odağında, belirlenen gelir seviyesinin altında kalan ailelerin desteklenmesi ve sosyal yardımların daha etkin biçimde ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması bulunuyor. Sistemin hayata geçmesiyle birlikte mevcut desteklerin daha bütüncül bir yapı içerisinde değerlendirilmesi amaçlanıyor.
Milletvekillerinin sorularını yanıtlayan Şimşek, Türkiye’de sosyal amaçlı harcamalara ayrılan bütçenin yıllar içinde önemli ölçüde artırıldığını belirtti. Sosyal harcamaların bütçe içindeki payının 2002 yılında yüzde 1,3 seviyesinde olduğunu hatırlatan Şimşek, bu oranın 2026 yılında yüzde 4,8 seviyesine ulaştığını ifade etti.
Şimşek, yeni sosyal yardım modeline ilişkin, “Mevcut sosyal yardım sistemimiz aile odaklı, kapsayıcı ve fert başına asgari bir geliri sağlayacak şekilde yeniden tasarlanıyor” değerlendirmesinde bulundu.
SOSYAL YARDIMLAR TEK ÇATI ALTINDA TOPLANACAK
Yeni dönemin en önemli adımlarından biri Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi olacak. GETAD ile farklı sosyal yardım mekanizmalarının ortak bir yapı altında bir araya getirilmesi planlanıyor.
Modelin temel amacı, hanelerin gelir ve sosyoekonomik durumlarının daha ayrıntılı biçimde değerlendirilerek ihtiyaç seviyesine göre destek sağlanması olacak. Böylece sosyal yardımların dağıtımında daha hedefli bir modelin oluşturulması hedefleniyor.
GETAD’a ilişkin simülasyon ve teknik çalışmalar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından sürdürülüyor. Sistemin uygulanabilmesi için gerekli mevzuat çalışmalarının tamamlanması bekleniyor.
Yeni yapı, kamuoyunda zaman zaman “vatandaşlık maaşı” veya “herkese asgari gelir” şeklinde yorumlansa da modelin esas olarak ihtiyaç sahibi ve belirlenen gelir eşiğinin altında kalan hanelerin desteklenmesine dayanması öngörülüyor.
SERBİS İLE HANELERİN İHTİYAÇ DURUMU BELİRLENECEK
Sosyal yardım sistemindeki dönüşüm yalnızca desteklerin tek çatı altında toplanmasıyla sınırlı kalmayacak. Yardımlardan yararlanacak kişilerin ve hanelerin belirlenmesinde de yeni bir dijital altyapı kullanılacak.
Bu kapsamda Sosyal Ekonomik Risk Bilgi Sistemi (SERBİS) devreye alınacak. Sistem aracılığıyla kişi ve hanelerin sosyoekonomik durumları farklı kriterler üzerinden değerlendirilecek.
Oluşturulacak sosyoekonomik skorun, bir hanenin sosyal desteğe ihtiyaç duyup duymadığının ve destek kapsamının belirlenmesinde kullanılması planlanıyor.
Böylece geleneksel muhtaçlık tespit yöntemlerinin daha kapsamlı veri setleriyle desteklenmesi ve kamu kaynaklarının gerçek ihtiyaç sahiplerine yönlendirilmesi hedefleniyor.
AİLE KART MOBİL UYGULAMASI GELİYOR
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi ile birlikte sosyal yardımların dijital ortamdan takip edilmesini sağlayacak yeni uygulamalar da hazırlanıyor.
Yenilenecek Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi kapsamında Aile Kart Mobil Uygulaması geliştirilecek. Vatandaşlar bu uygulama üzerinden hak kazandıkları destekleri, kart bilgilerini ve yardımların kullanım detaylarını takip edebilecek.
Dijital sistem sayesinde sosyal yardım süreçlerinin vatandaş açısından daha erişilebilir ve şeffaf hale getirilmesi amaçlanıyor. Aynı zamanda farklı kurumlar üzerinden yürütülen desteklerin ortak veri altyapısı üzerinden izlenmesi hedefleniyor.
Yeni altyapının sosyal yardım sisteminde mükerrer desteklerin önlenmesi ve kamu kaynaklarının daha etkin kullanılması açısından da önemli rol üstlenmesi bekleniyor.
HANELERE YÖNELİK ZİYARETLER DE TAKİP EDİLECEK
Yeni sosyal destek sisteminin saha ayağında ise İzleme Merkezi uygulaması devreye girecek.
Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen kriterleri taşıyan hanelere yönelik gerçekleştirilecek ziyaretlerin bu merkez üzerinden planlanması ve takip edilmesi amaçlanıyor.
Uzmanlar tarafından yapılacak saha incelemeleriyle dijital sistemlerden elde edilen verilerin hanelerin mevcut koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi öngörülüyor.
Böylece yalnızca gelir verisine değil, hanenin sosyal ve ekonomik koşullarının bütününe odaklanan bir değerlendirme mekanizması oluşturulması hedefleniyor.
YENİ MODEL İÇİN MEVZUAT SÜRECİ BEKLENİYOR
GETAD’ın hayata geçirilebilmesi için teknik çalışmaların yanı sıra yasal altyapının da tamamlanması gerekiyor. Devam eden simülasyonların ardından hazırlanacak mevzuatın yürürlüğe girmesiyle sistemin uygulamaya alınması planlanıyor.
Yeni sosyal yardım modelinin gelir düzeyi düşük ailelerin ekonomik koşullarının desteklenmesinin yanı sıra sosyal yardımların daha ölçülebilir ve veriye dayalı hale getirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
Hükümetin ekonomi programında sosyal harcamaların etkinliğinin artırılması ve desteklerin ihtiyaç sahiplerine daha doğru şekilde yönlendirilmesi önemli başlıklar arasında bulunuyor.
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi ile birlikte SERBİS, Aile Kart Mobil Uygulaması ve İzleme Merkezi’nin aynı yapı içerisinde çalışması planlanıyor. Böylece sosyal desteklerin belirlenmesinden vatandaşlara ulaştırılmasına kadar birçok aşamanın ortak bir sistem üzerinden yürütülmesi hedefleniyor.
