Küresel enerji piyasalarında yaşanan arz şoku, fosil yakıtlar arasında kömürü yeniden gündeme taşıdı. Hürmüz Boğazı’ndaki ulaşımın sekteye uğraması ve enerji altyapısına yönelik saldırılar, petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikinde belirsizliği artırırken, elektrik üreticileri alternatif kaynak olarak kömüre yöneldi.
Güney Afrika merkezli termal kömür üreticisi Thungela Resources’ın yılın ilk yarısında kârını geçen yılın aynı dönemine göre iki katına çıkarması, artan talebin üreticiler üzerindeki etkisini ortaya koydu.
HÜRMÜZ BOĞAZI ENERJİ ARZINI SARSTI
Enerji krizinin kritik noktalarından biri Hürmüz Boğazı’ndaki ulaşımın kesintiye uğraması oldu. Normal koşullarda küresel petrol ve LNG taşımacılığının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan gerçekleştiriliyordu.
Boğazdaki aksaklıklar enerji arzında daralma yaratırken petrol ve doğal gaz fiyatlarında da yükselişe neden oldu. Özellikle Asya ülkeleri, bölgeden gerçekleştirilen enerji sevkiyatlarına yüksek oranda bağımlı oldukları için arz sıkıntısından daha fazla etkilendi.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre, 2022 yılında Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan petrol ve doğal gazın yaklaşık yüzde 82’si Asya ülkelerine ulaştı. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore en önemli alıcılar arasında yer aldı.
ASYA’DA KÖMÜRÜN PAYI ARTIYOR
Enerji arzındaki belirsizlik, Asya ülkelerinde elektrik üretiminde kömür kullanımının yeniden artmasına yol açtı. Japonya, eski ve yüksek emisyonlu bazı kömür santrallerine yönelik kısıtlamaları gevşetirken, Güney Kore kömür santrallerinin kapatılmasına ilişkin planını erteledi.
Bangladeş, Tayland, Filipinler ve Vietnam da doğal gaz rezervlerini korumak amacıyla elektrik üretiminde kömürün kullanımını artırdı. Pakistan’da ithal kömürle çalışan santrallerin elektrik üretimi temmuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 90 yükseldi.
Çin ve Hindistan da yüksek kömür tüketimini sürdürürken, Hindistan artan elektrik talebini karşılamak amacıyla yeni kömür madenciliği projelerini devreye almaya hazırlanıyor.
Enerji veri şirketi Ember’ın analizine göre, en kötü senaryoda küresel kömür üretiminin 2026 sonunda yıllık bazda yüzde 1,8 artması bekleniyor.
AVRUPA’DA KÖMÜRDEN ÇIKIŞ TAKVİMİ DEĞİŞİYOR
Kömüre dönüş eğilimi Avrupa’da da enerji politikalarını etkiledi. Almanya, enerji arz güvenliğinin iklim hedefleri nedeniyle riske atılmayacağını belirtirken, İtalya kömürden çıkış takvimini yeniden düzenledi.
İtalya’nın daha önce 2025 sonunda tamamlamayı planladığı kömürden çıkış süreci 2038’e kadar uzatıldı. Enerji güvenliğinin öncelik kazanması, Avrupa’nın fosil yakıtlardan çıkış hedefleri üzerinde yeni tartışmaları beraberinde getirdi.
KÖMÜR FİYATI 131 DOLARI AŞTI
Artan talep kömür fiyatlarına ve üreticilerin gelirlerine de yansıdı. Kömürün ton fiyatı temmuz ayında 131,85 dolara kadar yükselirken, geçen yılın aynı döneminde fiyat 102,20 dolar seviyesindeydi.
Dünyanın en büyük kömür ihracatçısı Endonezya da mart ayında üretimi düşürmeye yönelik planından vazgeçti.
Thungela Resources’ın Avustralya’daki Ensham madenlerinde üretimi yılın ilk yarısında yüzde 38 arttı. Şirket, Güney Afrika ve Avustralya’daki operasyonlarında artan talep ve fiyatların kârlılığı desteklediğini açıkladı.
KÖMÜRE DÖNÜŞ İKLİM HEDEFLERİNİ ZORLUYOR
Enerji arz güvenliği gerekçesiyle kömür kullanımının yeniden artması, ülkelerin iklim hedefleri açısından da risk oluşturuyor. Sıfır Karbon Analitiği enerji dönüşümü uzmanı Nick Hedley, birçok Asya ülkesinin yenilenebilir enerji kapasitesinin mevcut talebi karşılamaya yetmemesi nedeniyle kriz dönemlerinde kömüre yöneldiğini belirtti.
Doğal gaz fiyatlarındaki yükselişin kömürü kısa vadede daha ekonomik bir alternatif haline getirdiği belirtilirken, yenilenebilir enerji kaynaklarının maliyet açısından rekabetçi konumunu koruduğu ifade ediliyor.
Mevcut kriz kısa vadede kömür tüketimini artırsa da enerji arzındaki kırılganlıkların ülkeleri uzun vadede kaynak çeşitliliğini artırmaya ve fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmaya yöneltmesi bekleniyor.
