Yapay zeka şirketlerinin büyük dil modellerini geliştirmek için kullandığı veri kaynakları tartışılırken, fiziksel kitaplara yönelik talep de yeni bir boyut kazanıyor. Yazarlar, arşivciler ve kitapseverler, özellikle nadir ve baskısı tükenmiş kitapların toplu olarak satın alınarak yüksek hızlı tarama tesislerinde dijitalleştirildiğini ve bazı nüshaların bu işlemin ardından imha edildiğini belirtiyor.
MİLYONLARCA KİTAP TARANIP YOK EDİLİYOR
Anthropic aleyhine açılan bir dava kapsamında kamuoyuna açıklanan belgeler, şirketin milyonlarca fiziksel kitap satın aldığını ortaya koydu. Belgelerde, kitapların ciltlerinin kesildiği, sayfaların yüksek hızlı tarayıcılardan geçirildiği ve ardından orijinal nüshaların “Project Panama” kapsamında parçalanarak yok edildiği bilgisi yer aldı.
Daha sonraki araştırmalar ise uygulamanın yalnızca çok satan kitaplarla sınırlı olmadığını gösterdi. Nadir, antika ve baskısı tükenmiş eserlerin de yapay zeka şirketlerinin toplu kitap alımlarında yer aldığına ilişkin bulgular ortaya çıktı.
KİTAPLAR NEDEN FİZİKSEL OLARAK SATIN ALINIYOR?
Yapay zeka şirketlerinin fiziksel kitaplara yönelmesinin arkasında iki temel neden bulunuyor: veri kalitesi ve telif haklarıyla ilgili riskler.
Büyük dil modellerinin eğitilmesinde internet üzerindeki içeriklerin kullanılması, şirketleri telif hakkı davalarıyla karşı karşıya bırakıyor. Fiziksel kitapların yasal olarak satın alınması ise şirketlere belirli bir nüsha üzerinde mülkiyet hakkı sağlıyor.
Bu yöntem aynı zamanda internette bulunmayan, baskısı tükenmiş veya oldukça niş konulara ilişkin kitapların dijital ortama aktarılmasına imkan veriyor. Şirketler böylece modellerini eğitmek için insan tarafından yazılmış ve editoryal süreçlerden geçmiş uzun metinlere ulaşabiliyor.
NADİR ESERLER DE HEDEFTE
Teknoloji gazetecileri tarafından kurulan 404 Media’nın soruşturması, yapay zeka şirketlerinin kitap toplama faaliyetlerinin boyutuna ilişkin yeni ayrıntılar ortaya koydu.
Soruşturma kapsamında yaklaşık bin fiziksel kitap için sipariş alan bir kitap satıcısının gönderdiği pakete Apple AirTag yerleştirildi. Takip cihazı bulunan paket Kaliforniya’dan Milwaukee’ye, ardından Colorado Springs’e ve Amazon’un sahip olduğu, VGT3 koduyla tanımlanan bir depoya kadar takip edildi.
404 Media’nın aktardığı bilgilere göre tesiste çalışanlar yaptıkları işi “kitap taramak” olarak tanımlıyor. Binanın girişinde ise açık bir kitabı yemeye hazırlanan Tyrannosaurus rex figürünün yer aldığı bir logo bulunuyor.
Soruşturma, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka modellerinin eğitimi için endüstriyel ölçekte kitap tarama operasyonları yürüttüğüne ilişkin bulguları da gündeme taşıdı.
UYGULAMA YASAL AMA TARTIŞMALI
ABD’deki mevcut hukuki çerçeve, fiziksel bir kitabı yasal olarak satın alan kişinin o nüshayı yok etmesine engel oluşturmuyor. Daha önceki davalarda da yasal olarak satın alınan basılı kitapların şirket içi model eğitimi amacıyla dijital dosyalara dönüştürülmesinin adil kullanım kapsamında değerlendirildiği kararlar bulunuyor.
Ancak uygulama, özellikle eser sahipleri ve arşivciler açısından tartışma yaratıyor. Eleştirmenler, fiziksel mülkiyet hakkının içerik üreticilerine ayrıca ödeme yapılmadan geniş dijital veri kümeleri oluşturmak için kullanıldığını savunuyor.
KAÇ KİTAP YOK EDİLDİĞİ BİLİNMİYOR
Yapay zeka eğitimi amacıyla kaç fiziksel kitabın satın alındığı ve yok edildiğine ilişkin kesin bir sayı bulunmuyor.
Anthropic davası sırasında gizliliği kaldırılan belgelerde, şirketin altı aylık bir tedarikçi sözleşmesi kapsamında 500 bin ila 2 milyon kitabı taramayı planladığı ortaya çıktı. Şirket içi belgelerde ise dünyadaki tüm kitapların tahrip edilerek taranmasına yönelik bir planlamadan söz edildi.
404 Media’nın kaynakları da farklı satın alımlarda bin ila 1 milyon kitap arasında değişen toplu siparişlerin bildirildiğini aktarıyor. ABD, Birleşik Krallık ve Avrupa’daki ikinci el kitap satıcıları ise özellikle kurgu dışı ve baskısı tükenmiş eserlere yönelik yüzlerce hatta binlerce kitaptan oluşan toplu siparişlerle karşılaştıklarını belirtiyor.
Bu tablo, yapay zeka şirketlerinin veri ihtiyacının yalnızca dijital içeriklerle sınırlı kalmadığını; fiziksel kitapların da giderek daha değerli bir eğitim kaynağı haline geldiğini gösteriyor.
