Ortadoğu’daki savaş ve Hürmüz Boğazı’nda petrol taşımacılığının aksaması, bölge ülkelerini enerji ihracatında alternatif güzergah arayışlarına yöneltiyor. Dünyanın önemli petrol üreticilerinden Irak da ihracat rotalarını çeşitlendirmek amacıyla Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaşacak yeni bir boru hattı projesi üzerinde çalışıyor.
Reuters’a bilgi veren kaynaklara göre projenin maliyetinin 15 milyar doların üzerinde olması bekleniyor. Hattın genel olarak Irak’ın kuzeyindeki Kerkük bölgesinden Suriye’nin Akdeniz kıyısındaki Banyas Limanı’na uzanan eski güzergahı takip etmesi öngörülüyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NA ALTERNATİF ARAYIŞI
Irak’ın yeni petrol hattı projesindeki temel hedeflerinden biri, ihracat yollarını çeşitlendirmek ve petrol sevkiyatında Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığı azaltmak.
Basra Körfezi ile okyanus bağlantısını sağlayan Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin savaş nedeniyle aksaması, petrol ihracatının önemli bölümünü bu güzergah üzerinden gerçekleştiren Irak açısından yeni riskler oluşturdu.
Irak, savaş öncesinde kamu petrol şirketi SOMO verilerine göre günde yaklaşık 3,6 milyon varil petrol ihraç ediyordu. Bu miktarın büyük bölümü Basra Körfezi üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılıyordu. Temmuz ayında Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen ihracat ise 35,5 milyon varilde kaldı.
Proje hakkında bilgi sahibi kaynaklar, Suriye üzerinden kurulacak yeni hattın enerji sektörünün Hürmüz Boğazı’na bağımlılığını azaltmaya yönelik daha geniş stratejinin bir parçası olarak değerlendirildiğini belirtti.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de geçen hafta yaptığı açıklamada, “Gelecek iki yıl içinde (Hürmüz) Boğazı’nın bir önemi kalmayacak. Artık sıradan bir su kütlesi olacak.” ifadelerini kullanmıştı.
Ancak Reuters’a konuşan kaynaklar, projenin iki yılda tamamlanmasının zor olduğunu belirtiyor. Yeni altyapının kurulması, mevcut hatların durumu ve Suriye tarafında gerekli izinlerin alınması nedeniyle inşaat süresinin yaklaşık dört yılı bulabileceği ifade ediliyor.
46 YILDIR DÜZENLİ KULLANILMAYAN HAT YENİDEN GÜNDEMDE
Irak’ın Kerkük bölgesinden Suriye’nin Banyas Limanı’na uzanan bir petrol boru hattı geçmişte bulunuyordu. Ancak Irak ve Suriye’deki savaşlar nedeniyle zarar gören hat, 1980’lerden bu yana düzenli şekilde kullanılmıyor.
Yeni proje, eski güzergahı temel alsa da mevcut boru hattının doğrudan yeniden kullanılması planlanmıyor. Kaynaklardan biri, eski hattın sağlam kalan bölümlerinin dahi yeni sistemle teknik açıdan uyumlu olmadığını belirtti.
Proje kapsamında Irak’ın kuzeyindeki ve güneyindeki petrol sahalarından elde edilen ham petrolün, ülkenin batısındaki Hadisa’da kurulacak bir merkez üzerinden Suriye’ye ve ardından Banyas Limanı’na taşınması planlanıyor.
Bu nedenle proje yalnızca mevcut bir hattın yeniden devreye alınmasını değil, entegre yeni bir ham petrol taşıma sisteminin kurulmasını içeriyor.
Suriye tarafındaki altyapının yeniden düzenlenmesi ve gerekli izinlerin alınması da projenin takvimini etkileyebilecek başlıklar arasında bulunuyor. Kaynaklara göre eski altyapının sökülmesi ve Suriye’deki yeni yönetimden gerekli onayların alınması için de zamana ihtiyaç duyulacak.
ABD tarafından da söz konusu hattın “rehabilitasyon ve yeniden inşasının” olumlu karşılandığı belirtilirken, projenin başlangıçta günlük 2 milyon varil ham petrol taşıma kapasitesine sahip olması planlanıyor.
Irak açısından alternatif ihracat güzergahlarının oluşturulması, enerji gelirlerinin korunması bakımından önem taşıyor. Ülke, mevcut durumda ihracat için Kerkük-Ceyhan boru hattını da kullanıyor. Irak, bu hat üzerinden petrol ihracatını geçen yıl yeniden başlatmıştı.
15 MİLYAR DOLARLIK PROJE İÇİN KONSORSİYUM KURULDU
Suriye ve Irak, yeni petrol hattının hazırlık çalışmalarını yürütmek amacıyla uluslararası şirketlerle işbirliğine gitti.
Projenin teknik ve mali çalışmalarının yürütülmesi için ABD merkezli Chevron, TI Capital ve Katarlı UCC Holding’in oluşturduğu konsorsiyumla ayrı mutabakat zabıtları imzalandı.
Reuters kaynaklarına göre projenin toplam maliyetinin 15 milyar doların üzerine çıkması bekleniyor. Hattın günlük 2 milyon varil taşıma kapasitesine ulaşması halinde Irak’ın petrolünü Basra Körfezi dışındaki alternatif bir güzergah üzerinden Akdeniz’e ulaştırması mümkün olacak.
Ancak projenin önünde teknik ve siyasi olmak üzere çeşitli aşamalar bulunuyor. Eski altyapının durumu, yeni boru hattının inşası, Suriye’deki gerekli izinler ve güvenlik koşulları projenin tamamlanma süresini belirleyecek başlıca unsurlar arasında yer alıyor.
Irak’ın petrol ihracatını çeşitlendirme arayışı, Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin enerji piyasaları üzerindeki etkisini de yeniden gündeme getiriyor. Savaş öncesinde dünya genelinde üretilen petrol ve LNG’nin yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınırken, alternatif boru hatlarının devreye alınması bölgedeki enerji akışlarının yeniden şekillenmesine neden olabilir.
Suriye üzerinden Akdeniz’e uzanması planlanan yeni hat da bu dönüşümün önemli projelerinden biri olarak öne çıkıyor. Projenin hayata geçmesi halinde Irak, petrolünü Basra Körfezi’nden farklı bir rota üzerinden küresel pazarlara taşıma imkanına kavuşacak.
