Türkiye’nin “Milli Teknoloji Hamlesi” kapsamında araştırma-geliştirme ve inovasyon ekosistemine yönelik yatırımları hız kazandı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetlerine ayrılan ödenek ve harcamalar son 10 yıllık dönemde güçlü bir artış gösterdi.
2017 yılında 13 milyar 243 milyon TL olan toplam AR-GE kaynağı, 2026 itibarıyla 308 milyar 568 milyon TL’ye yükseldi. Böylece merkezi yönetimin AR-GE bütçesi yaklaşık 23 katına çıktı.
Sektörel dağılım incelendiğinde ise uzay, tarım, endüstriyel üretim ve teknoloji alanlarındaki yükseliş öne çıktı.
UZAY BÜTÇESİNDE 107 KATLIK SIÇRAMA
AR-GE bütçesinde oransal olarak en dikkat çekici değişim “uzayın keşfi ve kullanımı” alanında gerçekleşti. 2017 yılında bu alana merkezi yönetim bütçesinden yalnızca 30,6 milyon TL ayrılırken, kaynak 2024’te 2,3 milyar TL’yi geçti. 2026 yılında ise 3 milyar 278 milyon TL’ye ulaştı.
Böylece uzay araştırmalarına ayrılan bütçe 2017-2026 döneminde yaklaşık 107 katına çıktı.
Milli Uzay Programı kapsamında yürütülen çalışmalar, Türkiye’nin ilk insanlı uzay bilim misyonu ve yerli haberleşme uydusu Türksat 6A gibi projeler, son yıllarda uzay teknolojilerinin Türkiye’nin AR-GE gündemindeki ağırlığını artırdı.
TARIMSAL AR-GE 14,5 MİLYAR TL’YE ULAŞTI
AR-GE bütçesinde hızlı büyümenin görüldüğü bir diğer alan tarım oldu. Gıda arz güvenliği, akıllı tarım teknolojileri ve sürdürülebilir üretime yönelik çalışmaların hızlanmasıyla sektöre ayrılan kaynak önemli ölçüde yükseldi.
2017’de 272,4 milyon TL seviyesinde bulunan tarımsal AR-GE bütçesi, 2026’da 14 milyar 483 milyon TL’ye çıktı. Böylece tarım alanındaki kaynak yaklaşık 53 katına ulaşmış oldu.
Endüstriyel üretim ve teknoloji için ayrılan bütçede de benzer bir yükseliş yaşandı. 2017 yılında yaklaşık 1 milyar TL olan kaynak, 2026’da 27 milyar 558 milyon TL’ye yükseldi.
Sanayide dijital dönüşüm, ileri teknoloji yatırımları ve yeni enerji çözümlerine yönelik çalışmaların etkisiyle bu alandaki AR-GE bütçesi yaklaşık 27 katına çıktı.
AR-GE BÜTÇESİNİN YÜZDE 70’İ ÜNİVERSİTELERE
Toplam kaynak miktarı açısından en büyük bütçe ise genel üniversite fonlarından finanse edilen AR-GE çalışmalarına ayrıldı.
2017 yılında 7,7 milyar TL seviyesinde bulunan bu kaynak, 2024’te 122 milyar TL’ye, 2026’da ise 214 milyar 518 milyon TL’ye ulaştı.
Üniversite fonlarından finanse edilen araştırmalar böylece toplam 308,6 milyar TL’lik merkezi yönetim AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturdu. Veriler, bilimsel araştırmalarda üniversitelerin merkezi konumunu koruduğunu ortaya koydu.
Diğer kaynaklardan finanse edilen genel bilgi gelişimi çalışmalarına ayrılan bütçe de 2017’deki 470 milyon TL’den 2026’da yaklaşık 17 milyar TL’ye yükseldi.
SAVUNMA AR-GE’Sİ 12,3 MİLYAR TL’Yİ AŞTI
Türkiye’nin son yıllarda yatırımlarını yoğunlaştırdığı savunma sanayisi de AR-GE bütçesindeki yükselişten payını aldı. Savunma alanına ayrılan kaynak 2017’de 1 milyar 856 milyon TL seviyesindeyken 2026’da 12 milyar 262 milyon TL’ye çıktı.
Böylece savunma AR-GE bütçesi yaklaşık 6,6 katına ulaştı. İHA ve SİHA sistemlerinden KAAN savaş uçağına, deniz platformlarından elektronik harp ve haberleşme teknolojilerine kadar yürütülen projeler, sektörde AR-GE ihtiyacını artıran başlıca alanlar arasında yer aldı.
EĞİTİM VE ALTYAPIDA DA KAYNAKLAR ARTTI
Eğitime yönelik AR-GE bütçesi de 2017’deki 570 milyon TL seviyesinden 2026’da 8 milyar 562 milyon TL’ye yükseldi. Ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapı çalışmalarına ayrılan kaynak ise aynı dönemde 470 milyon TL’den 6 milyar 682 milyon TL’ye çıktı.
Sağlık alanında 279,7 milyon TL olan AR-GE kaynağı 1,9 milyar TL’ye, enerji alanındaki bütçe ise 176,7 milyon TL’den 955,3 milyon TL’ye ulaştı.
Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi alanına ayrılan AR-GE bütçesinde de yüksek oranlı artış kaydedildi. Bu alandaki kaynak 2017’de 4,3 milyon TL iken 2026’da yaklaşık 130 milyon TL’ye çıktı. Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçlere yönelik AR-GE harcamaları da 52,1 milyon TL’den 603,6 milyon TL’ye yükseldi.
Veriler, son 10 yıllık dönemde merkezi yönetimin AR-GE kaynaklarında hemen hemen bütün teknoloji ve araştırma alanlarında büyümeye giderken, oransal olarak en güçlü sıçramanın uzay teknolojilerinde gerçekleştiğini ortaya koydu.
