Ekonomide son yıllarda yaşanan fiyat artışları ve paranın değerindeki değişim, piyasada dönen nakit paranın kompozisyonunu kökten sarstı. Büyük kupürlü banknotlara olan ihtiyacın hızla artmasıyla birlikte, en büyük banknot olan 200 TL piyasaya tamamen hakim oldu.
TCMB verilerine göre, mayıs ayındaki bayram döneminde zirve yapan emisyon hacmi haziran ayında 928,4 milyar lira olarak kayıtlara geçti. Bu devasa tutarın tam 823,6 milyar liralık kısmını tek başına 200 TL’lik banknotlar sırtladı. Böylece piyasadaki her 100 liralık nakdin yaklaşık 89 lirası en büyük kupürden oluştu.
DİĞER TÜM BANKNOTLAR ERİYOR
Geçen yılın haziran ayı verileriyle kıyaslandığında, 200 TL dışındaki neredeyse tüm kupürlerin payında ciddi bir erime göze çarpıyor.
Merkez Bankası verilerine göre banknotların son bir yıldaki pay değişimi şu şekilde gerçekleşti:
200 TL’nin Yükselişi: Toplam tutar içindeki payı son bir yılda 3,42 puan birden arttı.
100 TL’de Sert Düşüş: Geçen yıl yüzde 11,17 olan payı, bu yıl haziranda yüzde 8,16’ya kadar geriledi.
50 TL ve Altı Piyasadan Siliniyor: 50 TL’lik banknotların payı yüzde 1,4’e kadar düşerken; 20, 10 ve 5 TL’lik kupürlerin toplam içindeki ağırlığı sembolik düzeylerde kaldı. 100 ve 200 TL’lik iki büyük kupürün toplam emisyondaki ağırlığı ise yüzde 96,88’e ulaştı.
2009’DAKİ 1 BANKNOT İÇİN BUGÜN 26 TANE GEREKİYOR
200 TL’lik banknot ilk kez Ocak 2009’da tedavüle girdiğinde, piyasadaki toplam paranın sadece yüzde 5,5’ini oluşturuyordu. Yıllar içinde paranın satın alma gücünde yaşanan kayıp, bu banknotun hacmini katladı. 2021 başında yüzde 40,55 olan pay, 2024 başında yüzde 70,2’ye, bugün ise yüzde 90 sınırına geldi.
Yapılan hesaplamalar alım gücündeki dramatik düşüşü net bir şekilde ortaya koyuyor:
2009 yılının ocak ayında tek bir 200 TL ile satın alınabilen aynı mal ve hizmet sepeti, bugün ancak 5 bin 143 lira ile finanse edilebiliyor. Bir başka deyişle, 17 yıl önceki tek bir 200 liranın gücüne ulaşabilmek için bugün tam 26 adet 200 liralık banknotu gözden çıkarmak gerekiyor. 2009’un 200 lirasının bugünkü karşılığı sadece 7,78 TL.
MERKEZ BANKASI YENİ KUPÜR BASMAYACAK
Piyasanın tek bir banknota sıkışmasına ve fiziki para taşımada yaşanan zorluklara rağmen, Merkez Bankası’nın daha büyük bir kupür (500 TL veya 1000 TL) basma yönünde bir planı bulunmuyor.
TCMB yönetimi, büyük kupür basmamanın ticarette nakit kullanımını azalttığını ve ekonomiyi dijitalleşmeye zorlayarak kayıt dışılığı önlediğini savunuyor. Ekonomi yönetimi, mevcut yapının nakit operasyonlarını zorlaştırsa da ticaretin kayıt altına alınması sürecine pozitif katkı sağladığı görüşünde.
#emisyon #merkezbankasi #enflasyon #200TL #isdunyasi
